Nguy cơ nếu Mỹ đánh sập hệ thống điện Iran

9 nhiều giờ trước kia 2

ARTICLE AD BOX

Việc ông Trump hủy tối hậu thư nhắm vào lưới điện Iran đã góp phần hóa giải nguy cơ vùng Vịnh lún sâu vào khủng hoảng do các đòn đáp trả của Tehran.

Tổng thống Donald Trump ngày 23/3 thông báo đang đàm phán với Iran để giải quyết xung đột giữa hai bên và hủy kế hoạch không kích các nhà máy điện nước này theo thời hạn 48 giờ đưa ra trước đó.

Tối hậu thư này được ông Trump đưa ra hôm 21/3, trong đó cảnh báo sẽ phá hủy toàn bộ nhà máy điện của Iran nếu nước này không mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ. Tuyến đường thủy hẹp tại Vịnh Ba Tư này đã rơi vào trạng thái tê liệt kể từ ngày 28/2, khi Iran tập kích hơn 20 tàu hàng trong khu vực để đáp trả đòn tấn công của Mỹ - Israel.

Đáp trả lời đe dọa khi đó của ông Trump, lực lượng vũ trang Iran tuyên bố nếu các nhà máy điện của họ bị tấn công, tất cả cơ sở hạ tầng năng lượng, công nghệ thông tin và khử muối khắp Trung Đông đều sẽ bị nhắm mục tiêu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng hồi tháng 9/2025. Ảnh: AP

Theo Bộ Năng lượng Iran, nước này hiện vận hành khoảng 200 nhà máy điện quy mô lớn, trong đó Nhà máy điện Shohadaye Pakdasht, hay còn gọi là Nhà máy điện Damavand, ở khu vực Pakdasht, ngoại ô thủ đô Tehran là cơ sở lớn nhất với công suất hơn 2.800 MW.

Theo giới chuyên gia, thông báo của ông Trump không đồng nghĩa cuộc chiến tại Iran đã chấm dứt, nhưng nó đã góp phần hóa giải nguy cơ xảy ra thảm họa nghiêm trọng với Iran cũng như cả vùng Vịnh nếu một cuộc chiến năng lượng nổ ra.

Nếu lời đe dọa của ông Trump được thực hiện, Iran sẽ đối mặt tình trạng mất điện trên diện rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến các bệnh viện, cơ sở xử lý nước và chuỗi cung ứng thực phẩm, gây ra thảm họa nhân đạo tại quốc gia này.

"Cắt điện đồng nghĩa với việc cắt đứt mạch sống, ảnh hưởng tới mọi thứ, từ xăng dầu, ngân hàng, nước sạch, y tế, điện thoại di động, kho lạnh, đến các thiết bị duy trì sinh tồn như máy thở hay máy chạy thận", Golshan Fathi, nhà hoạt động tại Tehran, viết trên mạng xã hội.

Mohsen Borhani, luật sư tại Tehran, lưu ý một cuộc tấn công vào lưới điện Iran sẽ phản tác dụng khi khiến cuộc sống người dân rơi vào khốn khổ.

"Sẽ có nhiều người đứng về phía chính phủ để bảo vệ đất nước hơn", qua đó nỗ lực của Mỹ - Israel nhằm kêu gọi công chúng Iran đứng lên thay đổi chính quyền sẽ càng trở nên khó khăn hơn.

Nhà máy điện Damavand hiện cung cấp hơn 30% lượng điện cho tỉnh Tehran. Nếu Damavand bị tấn công, điều này có thể gây ra hỗn loạn lớn tại thủ đô Iran, không chỉ với chính phủ mà còn với hơn 10 triệu dân đang sinh sống tại đây.

"Tấn công vào cơ sở hạ tầng của chúng tôi, trong đó có hạ tầng điện, nước, đồng nghĩa với việc gián tiếp sát hại hàng nghìn người vô tội đang nằm trên giường bệnh", Hossein Kermanpour, người phát ngôn Bộ Y tế Iran, viết.

Iran hiện gần như không có năng lực phòng không phù hợp để bảo vệ các nhà máy điện trước nguy cơ bị tấn công, nhưng họ đã cảnh báo rằng nếu Mỹ thực hiện lời đe dọa như trong tối hậu thư của ông Trump, toàn bộ vùng Vịnh cũng sẽ hứng chịu hậu quả.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf khẳng định nếu nhà máy điện của nước này bị tấn công, họ sẽ phá hủy "cơ sở hạ tầng trọng yếu, các nhà máy năng lượng và dầu mỏ" trên khắp vùng Vịnh "đến mức không thể cứu vãn".

Ngoài ra, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) còn cảnh báo eo biển Hormuz sẽ bị "đóng hoàn toàn" nếu lưới điện quốc gia bị tấn công và sẽ không mở cho đến khi các nhà máy điện của Iran được xây dựng lại.

Iran từng đe dọa tấn công hạ tầng năng lượng tại các quốc gia vùng Vịnh nếu cơ sở của chính họ bị đánh phá. Hãng tin Mehr thân cận với IRGC đã công bố bản đồ hiển thị các nhà máy điện ở khu vực, trong đó có Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Arab Saudi, Qatar và Kuwait, với thông điệp: "Hãy chuẩn bị nói lời tạm biệt với điện!".

Giới chuyên gia lo ngại rằng đòn tấn công vào lưới điện Iran có thể châm ngòi cho một cuộc chiến năng lượng gieo rắc thảm họa với các nước láng giềng vùng Vịnh, nơi mức tiêu thụ điện bình quân đầu người cao gấp 5 lần Iran.

Điện năng giúp những thành phố sa mạc hào nhoáng có thể duy trì cuộc sống. Đây cũng là nguồn năng lượng vận hành các nhà máy khử mặn cung cấp 100% nước uống cho hàng triệu người dân tại Bahrain và Qatar, 80% nhu cầu nước uống tại UAE và 50% tại Arab Saudi. Thiếu điện, các nhà máy khử mặn tối quan trọng này không thể hoạt động.

Ruhollah, cư dân 35 tuổi tại Tehran, cho biết gia đình anh đang theo dõi sát sao tin tức và hy vọng những lời đe dọa trả đũa từ giới chức Iran sẽ khiến các quốc gia Arab gây sức ép buộc ông Trump phải nhượng bộ.

"Theo tôi thấy, mọi người đều cực kỳ lo lắng", Ruhollah nói. "Chúng tôi đang chờ xem điều gì sẽ xảy ra với mình trong những giờ tới. Ai cũng sẽ phải chịu khổ, chúng tôi mất điện, còn người Arab sẽ mất cả điện lẫn nước".

Ross Harrison, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông, trụ sở ở Washington, nhận định lời đe dọa của Tổng thống Trump cho thấy ông đang đối mặt với "những lựa chọn hết sức hạn chế trong nỗ lực khai thông eo biển Hormuz".

"Trừ khi họ xóa sổ hoàn toàn khả năng đáp trả của Iran, nếu không, chỉ dùng biện pháp quân sự để khai thông eo biển sẽ khó lòng mang lại hiệu quả như mong đợi", ông nói. "Các con tàu sẽ không đi qua và công ty bảo hiểm cũng không dại gì cung cấp dịch vụ cho chúng chừng nào xung đột còn tiếp diễn".

Aniseh Bassiri Tabrizi, chuyên gia tại chương trình Trung Đông và Bắc Phi thuộc viện nghiên cứu Chatham House, trụ sở ở London, nhận định "ít khả năng" những sức ép mà ông Trump đang cố gắng tạo ra có thể khiến Iran khuất phục.

Dòng xe lưu thông trên một trục đường chính bên dưới các cột điện cao thế tại thủ đô Tehran, Iran, hồi tháng 12/2024. Ảnh: AFP

"Những lời đe dọa khó tạo ra tác động nào và Iran thực tế sẽ tiếp tục tìm cách đẩy cao cái giá phải trả vì theo quan điểm của họ, đó là cách duy nhất khiến Mỹ và cả Israel ngừng nhắm tới họ sau khi cuộc xung đột hiện nay kết thúc", Tabrizi nói.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm 22/3 cho rằng Washington có thể phải leo thang chiến dịch nhằm vào Iran để hạ nhiệt tình hình tại khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, theo chuyên gia Harrison, sau ba tuần giao tranh, Washington giờ đây nên tìm kiếm một lối thoát khả dĩ để chấm dứt chiến sự, thay vì cứ tiếp tục "leo thang căng thẳng".

Ali Abdollahi Aliabadi, người đứng đầu bộ chỉ huy tác chiến thống nhất của quân đội Iran, ngày 22/3 tuyên bố định hướng của các lực lượng vũ trang đã "chuyển từ phòng thủ sang tấn công" và "chiến thuật trên chiến trường" cũng được điều chỉnh tương ứng, hãng thông tấn Fars đưa tin.

"Kết cục của cuộc chiến phụ thuộc vào ý chí của cả hai bên. Tại Iran, chúng tôi đang có một lòng quyết tâm thống nhất giữa nhân dân, binh sĩ và giới lãnh đạo để tiếp tục cho đến khi đối phương bị trừng phạt, các thiệt hại được bồi thường và khả năng răn đe trong tương lai được đảm bảo", Aliabadi nói.

Trong thông báo hôm nay, ông Trump cho hay cuộc đàm phán "sâu rộng, chi tiết và mang tính xây dựng" với Iran đã được tiến hành trong hai ngày qua và sẽ tiếp tục trong tuần này. Hiện chưa rõ hai bên đã đạt được thỏa thuận gì giúp ông Trump hủy tối hậu thư 48 giờ với Tehran.

Vũ Hoàng (Theo TIME, Reuters, CNBC)

Đọc toàn bộ bài viết