Vụ tập kích hé lộ năng lực tên lửa 'ngoài tưởng tượng' của Iran

Iran phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào căn cứ Diego Garcia ở khoảng cách gần 4.000 km, cho thấy năng lực tên lửa vượt xa ước tính trước đó.

Iran sáng 20/3 phóng hai tên lửa đạn đạo tầm xa, chưa rõ chủng loại nhằm vào căn cứ quân sự Diego Garcia được Mỹ và Anh vận hành chung tại Ấn Độ Dương. Đây là đầu tiên Tehran tìm cách vươn tầm tấn công ra ngoài khu vực Trung Đông và đe dọa lợi ích của Washington ở Ấn Độ Dương.

"Nhắm mục tiêu vào căn cứ Diego Garcia là bước đi quan trọng mà Cộng hòa Hồi giáo Iran thực hiện nhằm đe dọa lợi ích của Mỹ và các đồng minh ngoài biên giới Tây Á, đồng thời cho thấy tầm bắn tên lửa Iran đã vượt xa những gì đối thủ có thể tưởng tượng", hãng thông tấn Mehr cho biết.

Wall Street Journal dẫn lời quan chức Mỹ cho biết một tên lửa gặp sự cố giữa hành trình và rơi xuống biển, quả còn lại bị tàu chiến Mỹ phóng tên lửa SM-3 đánh chặn. Hiện chưa rõ nỗ lực đánh chặn này thành công hay tên lửa Iran bay chệch mục tiêu.

Tên lửa Iran được trưng bày ở quảng trường Azadi hồi tháng 2/2025. Ảnh: AFP

Giới chức Iran từng tự đặt giới hạn tầm bắn 2.000 km cho tên lửa, với lý do mức này đủ để vươn tới Israel và bảo đảm khả năng bảo vệ đất nước. Trong cuộc phỏng vấn hồi đầu tháng, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran chủ động giới hạn tầm bắn tên lửa do "không muốn bị bất kỳ ai trên thế giới coi là mối đe dọa".

Tuy nhiên, vụ tấn công căn cứ Diego Garcia cho thấy Tehran vẫn sở hữu năng lực tấn công vượt xa những ước tính trước đó, khi khoảng cách giữa lãnh thổ Iran với tiền đồn của Mỹ là hơn 3.800 km.

"Iran dường như đã tự gỡ rào tầm bắn tên lửa để có thể nhắm đến những mục tiêu ở xa hơn. Nhiều khả năng họ muốn chờ đến khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đổi ý hoặc qua đời", Jeffrey Lewis, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury có trụ sở tại Mỹ, nêu quan điểm.

Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trụ sở tại Mỹ, đặt nghi vấn rằng Iran đang nắm giữ "những vũ khí mà chúng ta không tin rằng họ có".

Iran được đánh giá là sở hữu kho tên lửa lớn và đa dạng nhất Trung Đông. Nhận định phổ biến của cộng đồng quốc tế là kho tên lửa Iran chủ yếu gồm tên lửa đạn đạo tầm ngắn với tầm bắn dưới 1.000 km và tầm trung lên tới 3.000 km. Ngoài ra, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng tên lửa hành trình Soumar của Iran cũng có tầm bắn 2.500-3.000 km.

Dù vậy, tầm bắn 3.000 km là chưa đủ để vươn tới căn cứ Diego Garcia.

Tầm bắn ước tính của kho tên lửa đạn đạo Iran. Bấm vào hình để xem chi tiết

Sam Lair, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (CNS) ở Mỹ, nhận định Iran có thể biến các tên lửa đẩy vũ trụ, ví dụ mẫu Ghaem-100 dùng nhiên liệu rắn, thành tên lửa đạn đạo và đạt tầm bắn vượt trội vũ khí truyền thống.

"Mọi người thường quên rằng tên lửa đẩy vệ tinh về cơ bản vẫn sử dụng chung công nghệ với tên lửa đạn đạo", Lair cho hay.

Chuyên gia Lewis cũng có chung quan điểm, khi chỉ ra rằng Iran từng phát triển tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM), song đã chuyển thành dự án tên lửa đẩy để phóng vệ tinh sau khi cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đặt ra giới hạn 2.000 km.

Chuyên gia Sam Lair cũng nêu khả năng Iran thu nhỏ đầu đạn nhằm tăng tầm bắn cho tên lửa. "Có thể họ đã sử dụng những quả Khorramshahr được trang bị đầu đạn rất nhỏ, đến mức không đủ để gây tác động đến căn cứ đối phương", ông nhận định.

Iran từng tuyên bố phóng tên lửa đạn đạo Khorramshahr-4 mang đầu đạn nặng một tấn vào lãnh thổ Israel, dù loại vũ khí này trước đó được quảng bá là có đầu đạn nặng 1,5 tấn.

Chuyên gia Parsi cho rằng lãnh thổ Mỹ hiện vẫn nằm ngoài tầm bắn của tên lửa Iran, dù Tổng thống Donald Trump từng cáo buộc Tehran đang phát triển vũ khí "có thể sớm vươn tới" nước này.

Các nguồn tin của CNN cuối tháng trước cũng tiết lộ không có thông tin tình báo nào cho thấy Iran đang chế tạo ICBM. Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ hồi năm 2025 nhận định Iran có thể phát triển ICBM đủ khả năng tác chiến trong vòng 10 năm tiếp theo nếu "nhất quyết theo đuổi năng lực này", song không nêu rõ liệu Tehran đã ra quyết định hay chưa.

Vị trí đảo Diego Garcia. Đồ họa: Sky News

Dù vậy, cuộc tập kích vào căn cứ Diego Garcia làm dấy lên lo ngại rằng Tehran đã đủ sức nhắm vào các lợi ích của Washington và châu Âu ở khoảng cách xa hơn so với ước tính.

Muhanad Seloom, giảng viên tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha của Qatar, cho rằng động thái của Iran có khả năng buộc Mỹ và đồng minh thay đổi tính toán trong chiến sự. "Điều đó sẽ khiến Anh và Liên minh châu Âu (EU) càng thêm ngần ngại trước những lời kêu gọi hỗ trợ quân sự từ Mỹ", ông nhận định.

Theo Parsi, những căn cứ và khí tài mà Mỹ từng tin rằng Iran không đủ khả năng vươn tới có thể vẫn nằm trong tầm bắn. Chuyên gia này còn nêu khả năng một số quốc gia châu Âu sẽ suy nghĩ lại về việc cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự, do những cơ sở này giờ không còn an toàn.

"Tôi không biết vụ tấn công Diego Garcia có khiến châu Âu phải suy nghĩ lại hay không, nhưng chắc chắn rủi ro với họ sẽ gia tăng", Parsi nhận định.

Phạm Giang (Theo CNN, WSJ, Reuters)