Từ bỏ giấc mơ Mỹ vì nỗi sợ bị trục xuất

Sau nhiều năm chờ đợi giấy tờ hợp pháp, gia đình Cruz rời New York sang Mexico vì lo sợ chính sách siết nhập cư của chính quyền Tổng thống Trump.

Rachel Cruz và chồng là Irvi Cruz nhiều năm qua sống trong trạng thái bất an. Rachel là giáo viên trường công tại New York, còn Irvi làm việc ở nhà hàng ở khu Upper West Side của thành phố. Họ có hai con gái, Sara và Ana, học ở những trường năng khiếu, lớn lên trong môi trường mà cả hai vợ chồng từng cố gắng kiên trì để có tương lai tốt đẹp hơn.

Nhưng đằng sau nhịp sống bận rộn đó là một nỗi lo kéo dài. Irvi, người đã sống hơn nửa cuộc đời ở Mỹ, vẫn không thể có tư cách cư trú hợp pháp.

Irvi từ Mexico đến Mỹ năm 2001 khi mới 19 tuổi, làm công nhân xây dựng ở vùng nông thôn bang New York. Sau vài năm, anh trở về quê hương vì nhớ nhà nhưng nhanh chóng nhận ra khó có tương lai nếu ở lại. Anh quyết định quay lại Mỹ bằng cách cùng một người anh họ vượt biên trái phép qua bang Arizona.

Năm 2009, Irvi quen Rachel, một công dân Mỹ, và hai người tìm đến luật sư để tìm đường hợp thức hóa tình trạng cư trú cho anh. Tuy nhiên, họ được tư vấn rằng việc Irvi từng rời Mỹ rồi quay lại khiến anh gần như không đủ điều kiện xin giấy tờ, kể cả khi kết hôn với công dân Mỹ.

Giải pháp thay thế là anh phải ở Mexico 10 năm rồi mới xin miễn trừ hoàn cảnh, nhưng đó là điều gần như không khả thi khi gia đình đã gây dựng cuộc sống ở New York.

Irvi Cruz thu hoạch ớt tại Oaxaca tháng 11/2025. Ảnh: Atlantic

Hai vợ chồng vẫn tiếp tục chờ đợi. Họ mua được một căn nhà nhỏ ở Bronx, làm việc cật lực và hy vọng chính sách nhập cư rồi sẽ thay đổi. Rachel và Irvi từng tin điều đó sẽ xảy ra dưới thời cựu tổng thống Barack Obama, rồi một lần nữa hy vọng khi ông Joe Biden đắc cử năm 2020.

Hy vọng ấy càng lớn hơn vào mùa hè 2024, khi chính quyền ông Biden công bố chương trình "Để các gia đình không phải ly tán", mở ra cơ hội cho những người như Irvi được điều chỉnh tình trạng cư trú thông qua hôn nhân với công dân Mỹ. Rachel lập tức chuẩn bị hồ sơ, thu thập hàng trăm tài liệu chứng minh hôn nhân của họ và nộp đơn cho chồng.

Nhưng không lâu sau, một thẩm phán liên bang tạm dừng chương trình sau khi bị nhiều bang do đảng Cộng hòa lãnh đạo khởi kiện. Vài tháng tiếp theo, ông Donald Trump đắc cử và đã chấm dứt chương trình. Với đơn đăng ký mà Rachel đã nộp cho chồng, chính quyền mới đã có thể xác định chính xác thân phận của Irvi lẫn nơi cư trú.

Với Rachel và Irvi, điều đáng sợ nhất là nguy cơ bị chia cắt. Cả gia đình vốn rất gắn bó, hai con gái gần như chưa từng xa bố lâu ngày. Họ bắt đầu nghĩ đến kịch bản xấu nhất: Nếu đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đến bắt Irvi khi Rachel đang đi làm, Irvi sẽ phải thuyết phục các sĩ quan chờ đủ lâu để ông bà ngoại đến đón các cháu.

Trong nhiều năm ở Mỹ, Irvi đã nhiều phen hú vía khi thấy lực lượng hành pháp. Có lần nhân viên ICE vào tòa nhà nơi gia đình anh sống để tìm một người hàng xóm, Rachel đứng canh ở lỗ nhìn trộm trong khi Irvi trốn trong phòng ngủ. Một lần khác, anh chở con đi chơi thì gặp chốt cảnh sát và lên cơn hoảng loạn.

Tới cuối năm 2024, sau khi ông Trump đắc cử với cam kết đẩy mạnh chiến dịch truy quét nhập cư, hai vợ chồng cho rằng ở lại Mỹ không còn là lựa chọn an toàn. Kế hoạch của họ là Irvi rời Mỹ trước khi ông Trump nhậm chức, còn Rachel và hai con ở lại thêm vài tháng để hoàn thành năm học rồi bán nhà, thu xếp mọi thứ trước khi sang Mexico đoàn tụ.

Người dân New York tuần hành qua cầu Brooklyn để phản đối ICE ngày 19/1. Ảnh: Reuters

Ngày 13/1/2025, Irvi rời New York, kết thúc hơn hai thập kỷ sống tại Mỹ. Anh trở về quê nhà San Lorenzo Cacaotepec, thị trấn ở Oaxaca, phía nam Mexico, nơi bố mẹ đã sửa sang nhà cửa để đón gia đình con trai trở lại.

Cuộc sống mới ở Mexico không dễ dàng. Từ người quen thuộc mọi ngóc ngách ở New York, Irvi phải bắt đầu lại gần như từ đầu. Mỗi ngày anh ra đồng từ lúc trời chưa sáng, cùng người thân trồng cà chua, ớt và hành tây rồi mang ra chợ bán. Công việc nặng nhọc nhưng thu nhập rất thấp, gần như không có lãi. Anh thừa nhận cảm giác như toàn bộ những gì học được trong hơn 20 năm ở New York bỗng trở nên vô dụng.

7 tháng sau, Rachel và hai con gái cũng rời New York sang Mexico. Cô tìm được công việc với mức lương chỉ khoảng 10.700 USD mỗi năm, thấp hơn rất nhiều so với thu nhập 120.000 USD trước đây ở New York. Số tiền đó thậm chí không đủ để duy trì cuộc sống ổn định ở Mexico nếu không có khoản tiền bán căn nhà ở Bronx.

Hai con gái của họ cũng chật vật với cuộc sống mới. Dù trường mới theo mô hình song ngữ, giáo viên chủ yếu nói tiếng Tây Ban Nha khiến cả hai nhiều lúc lạc lõng trong lớp. Từng học tốt ở New York, giờ các em cảm thấy mình tụt lại. Rachel lo con không theo kịp bạn bè cũ về học tập, trong khi bản thân cô cũng day dứt khi thấy các con gái nói rằng chúng rất vui khi được "về nhà" ở New York nghỉ lễ.

Dù vậy, gia đình Cruz cho rằng rời Mỹ giúp họ tránh được nỗi sợ thường trực từng đè nặng suốt nhiều năm. Ở Mexico, họ không còn phải nơm nớp lo Irvi bị bắt trên đường, trong trường học hay trước mặt các con. Nhưng sự yên ổn đó đi kèm cái giá rất lớn: đánh mất công việc, thu nhập và các mối quan hệ xã hội.

Với Rachel, điều đau đớn nhất là cảm giác đã làm mọi cách mà vẫn không thể ở lại. Gia đình cô có gốc gác lâu đời tại Mỹ, bản thân Rachel là công dân Mỹ, giáo viên công lập, và cô đang nuôi dạy hai người con sinh ra trên đất Mỹ. Thế nhưng cuối cùng, họ vẫn chọn rời bỏ những gì đã dốc sức gây dựng để được ở cùng nhau.

Hà Linh (Theo Atlantic)