Rủi ro với Trung Quốc khi xung đột lan rộng ở Trung Đông

2 nhiều giờ trước kia 3

ARTICLE AD BOX

Khi giá dầu tăng vọt và xung đột tại Trung Đông ngày càng leo thang, rủi ro kinh tế đối với Trung Quốc cũng đang ngày một lớn dần.

"Đây là cuộc chiến đáng lẽ không nên xảy ra và không mang lại lợi ích cho ai", Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị phát biểu trong cuộc họp báo ngày 8/3, đề cập tới xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran. "Vũ lực không mang lại giải pháp và xung đột vũ trang chỉ tăng thù hận, gieo mầm cho những cuộc khủng hoảng mới".

Ông Vương hối thúc các bên liên quan quay lại bàn đàm phán sớm nhất có thể để có thể giải quyết bất đồng thông qua đối thoại và hợp tác vì an ninh chung. "Trung Quốc sẵn sàng phối hợp với các nước trong khu vực để khôi phục trật tự tại Trung Đông và hòa bình cho thế giới".

Những phát biểu này của Ngoại trưởng Trung Quốc cho thấy nỗi lo ngại ngày càng tăng từ Bắc Kinh khi cuộc chiến ở Trung Đông chưa có dấu hiệu sớm kết thúc, trong khi hậu quả mà nó gây ra ngày càng lan rộng.

Giá dầu hôm 9/3 tăng lên gần 120 USD một thùng, chạm mức cao nhất trong 4 năm trở lại đây. Giao tranh đã làm tê liệt gần như toàn bộ hoạt động lưu thông qua Eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch đối với hàng hóa và dầu khí từ Vùng Vịnh tới Trung Quốc.

Dù giá dầu sau đó giảm xuống mức dưới 90 USD một thùng, nhưng biến động này vẫn là tín hiệu cảnh báo đối với Trung Quốc khi họ có rất nhiều thứ để mất nếu xung đột tiếp tục kéo dài và lan rộng.

Rủi ro về an ninh năng lượng

Trung Quốc những năm gần đây đã tìm được nguồn dầu giá rẻ từ Iran, đối tác tài chính quan trọng của nước này ở Trung Đông. Trên khắp khu vực, họ cũng gặp các chính phủ đang khao khát kinh nghiệm chuyên môn của mình về năng lượng tái tạo và công nghệ. Giống như phần lớn thế giới, Trung Quốc ngày càng trở nên phụ thuộc vào nguồn cung cả dầu mỏ và khí đốt từ Trung Đông.

Dầu mỏ từ Trung Đông hiện đóng vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng Trung Quốc. Bắc Kinh nhập khẩu hơn 50% lượng dầu thô bằng đường biển từ Trung Đông, trong đó khoảng 1/4 đến từ Iran.

Đối mặt chi phí năng lượng leo thang khi giá toàn cầu tăng cao, Trung Quốc những năm gần đây đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Trung Quốc là khách hàng chính mua dầu của Iran, nhưng lượng nhập khẩu này chỉ chiếm hơn 13% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển của họ trong năm 2025, theo số liệu từ công ty dữ liệu ngành Kpler.

Trung Quốc đang vận hành ba đường ống dẫn dầu thô lớn, trong đó có hai đường ống vận chuyển dầu từ Nga và Kazakhstan. Dù vậy, việc mất nguồn cung từ Iran sẽ buộc họ phải tìm các nguồn thay thế với chi phí đắt đỏ hơn nhiều so với mức giá ưu đãi từ Tehran.

Nguy cơ với đầu tư

Tầm quan trọng của khu vực Trung Đông đối với Trung Quốc trở nên rõ nét hơn trong năm qua, khi cuộc cạnh tranh thương mại Trung - Mỹ leo thang khiến họ không thể bán nhiều hàng hóa vào thị trường Mỹ, vốn từng là thị trường lớn nhất.

Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã trở thành thị trường tăng trưởng mạnh nhất đối với xe hơi Trung Quốc. Nhu cầu thép Trung Quốc từ Arab Saudi và các nước láng giềng đã tăng gấp đôi. Kim ngạch xuất khẩu từ Trung Quốc sang Trung Đông tăng nhanh gần gấp đôi so với mức xuất khẩu sang phần còn lại của thế giới năm 2025. Đầu tư của Trung Quốc tại đây đang tăng trưởng mạnh mẽ hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.

"Về cơ bản, khu vực này được coi là nơi có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất đối với Trung Quốc", Dan Wang, giám đốc mảng Trung Quốc tại nhóm tư vấn rủi ro địa chính trị Eurasia Group, nhận xét. Theo bà, từ năm 2019 đến 2024, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp 89 tỷ USD vào Trung Đông.

Khi đã cấp nhiều khoản vay cho các hợp đồng và dự án ở Trung Đông, Trung Quốc đối mặt với rủi ro tín dụng lớn khi chiến sự bùng nổ.

Theo AidData, viện nghiên cứu thuộc Đại học William & Mary tại Virginia, Mỹ, tỷ trọng khoản vay và viện trợ của Trung Quốc dành cho Trung Đông đã tăng gấp đôi, chiếm 10% tổng danh mục toàn cầu vào năm 2023. Bắc Kinh đã giải ngân vốn cho nhiều nhà máy lọc dầu và cảng biển ở Trung Đông nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất, vận chuyển hàng hóa.

Tại Qatar, các ngân hàng Trung Quốc đang hỗ trợ vốn và xây dựng dự án mở rộng quy mô lớn tại cơ sở sản xuất khí hóa lỏng North Field East. Tập đoàn dầu khí quốc gia Sinopec Trung Quốc hiện nắm giữ cổ phần trong dự án này, nơi cơ sở của nó vừa bị UAV Iran tấn công vào tuần trước.

Các nhà đầu tư Trung Quốc đã rót vốn mở rộng cảng Haifa của Israel và cảng Khalifa của UAE, đồng thời những bến cảng này hiện đều do những công ty Trung Quốc sở hữu, vận hành.

Ở Iran, hàng chục công ty Trung Quốc đã cấp vốn, xây dựng và đang vận hành cơ sở hạ tầng, lưới điện cũng như các nhà máy hóa dầu.

Trung Quốc còn là nhà đầu tư lớn nhất vào lĩnh vực khử mặn nước biển tại Trung Đông, nơi vốn khan hiếm nước ngọt. Hầu hết những dự án này đều do Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc thực hiện, với các công trình tại Arab Saudi, UAE, Oman và Iraq.

"Trung Quốc đang có rất nhiều tài sản trải khắp khu vực", Brad Parks, giám đốc điều hành AidData cho biết. "Qua những thương vụ, chúng ta có thể thấy các nhà đầu tư Trung Quốc hào hứng thế nào trong việc triển khai ngày càng nhiều dự án ở Trung Đông".

Iran những ngày qua đã liên tục phóng tên lửa, UAV vào các cảng biển, tàu bè, đường ống dẫn dầu, nhà máy khử mặn nước biển, trung tâm dữ liệu cùng hàng loạt cơ sở hạ tầng trọng yếu khác trên khắp khu vực. Họ còn tập kích tàu bè đi qua Eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải huyết mạch với hàng hóa, năng lượng quốc tế này tê liệt.

Mối đe dọa với môi trường kinh doanh

Các tập đoàn công nghệ lớn Trung Quốc như Huawei, Alibaba, Tencent đã đặt văn phòng tại Dubai, UAE, nơi nhân viên làm việc trong một khu phức hợp có cả Microsoft, Meta và Google. Theo công ty nghiên cứu công nghệ Omdia, ba thương hiệu điện thoại thông minh Trung Quốc là Transsion, Xiaomi và Honor đang dần chiếm lĩnh thị phần tại Trung Đông, chỉ đứng sau gã khổng lồ Samsung của Hàn Quốc.

Và không chỉ các tập đoàn lớn mới tìm kiếm cơ hội tại Trung Đông. Năm 2018, Trương Hải Dương, doanh nhân Trung Quốc, đã chuyển đến Dubai, thành phố lớn nhất UAE và là trung tâm tài chính, du lịch quốc tế. Năm nay, bà nghỉ việc tại một công ty Trung Quốc để khởi nghiệp, hỗ trợ các nhà đầu tư trong nước mở rộng kinh doanh tại Dubai.

Một số đối tác của bà hoạt động trong lĩnh vực năng lượng mới. Trương tin rằng Dubai vẫn là nơi an toàn để một số nhà đầu tư Trung Quốc rót vốn, nhưng bà cũng lo ngại về tác động nếu xung đột kéo dài.

Tuần trước, nhiều công ty Trung Quốc đang mở rộng quy mô tại Trung Đông đã phải yêu cầu nhân viên trong khu vực làm việc từ xa. Hôm 1/3, Baidu cho biết sẽ dừng dịch vụ taxi tự lái tại UAE. Nền tảng giao đồ ăn Keeta của Trung Quốc cũng thông báo một số dịch vụ của họ tại khu vực có thể bị đình chỉ hoặc hạn chế tạm thời.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho hay một công dân nước này đã thiệt mạng và hơn 3.000 người khác được sơ tán khỏi Iran. Họ hiện chưa công bố cụ thể số lượng công dân đang có mặt tại khu vực.

Khoảnh khắc UAV phát nổ khiến sân bay Dubai đóng cửa

Khi xung đột leo thang, Ngoại trưởng Vương Nghị đã liên tiếp thực hiện các cuộc điện đàm với những người đồng cấp tại Iran, Oman, Israel, Arab Saudi và UAE.

Nhưng những lời đe dọa từ Iran đã khiến lưu lượng giao thông qua Eo biển Hormuz sụt giảm mạnh. Không chỉ nguồn năng lượng bị tắc nghẽn, gã khổng lồ vận tải biển Trung Quốc COSCO đã ngừng nhận đặt chỗ qua Hormuz và công ty Maersk của Đan Mạch cũng đã đình chỉ một số tuyến đường trọng yếu tại Trung Đông.

Nhưng không phải người Trung Quốc nào làm ăn ở Trung Đông cũng cho rằng tình hình hiện nay chỉ mang lại rủi ro. Bà Trương, doanh nhân Trung Quốc tại Dubai, cho hay bà nhận thấy các doanh nghiệp và lãnh đạo Mỹ đang sơ tán khỏi khu vực, và đối với bà, đây chính là cơ hội. "Áp lực sơ tán của họ lớn hơn nhiều so với người Trung Quốc", bà nói.

Vũ Hoàng (Theo AP, AFP, Reuters)

Đọc toàn bộ bài viết