Mẫu ngư lôi 'bẻ gãy sống tàu' Mỹ dùng để hạ chiến hạm Iran

Ngư lôi hạng nặng Mark 48 của Mỹ được thiết kế để bẻ gãy sống tàu, có thể đánh chìm nhiều loại tàu chiến chỉ bằng một phát đạn.

Bộ Quốc phòng Mỹ ngày 4/3 thông báo tàu ngầm tấn công nhanh USS Charlotte đã phóng một ngư lôi hạng nặng Mark 48 và đánh chìm tàu hộ vệ IRIS Dena của Iran trên Ấn Độ Dương. Đây là lần đầu tiên tàu ngầm Mỹ đánh chìm chiến hạm đối phương kể từ Thế chiến II.

Video được công bố cho thấy vụ nổ lớn khiến đuôi tàu Dena bị hất tung lên cao, khiến nó nhanh chóng chìm xuống biển. Cuộc tấn công đã khiến ít nhất 87 thủy thủ thiệt mạng và hàng chục người mất tích.

Ngư lôi Mark 48 được Mỹ phát triển từ những năm 1960, ban đầu đóng vai trò vũ khí chống ngầm chuyên hoạt động ở vùng nước sâu, có tầm bắn xa và tốc độ cao, nhằm đối phó tàu ngầm Liên Xô ở các đại dương rộng lớn. Loại vũ khí này bắt đầu được biên chế năm 1971, thay thế ngư lôi đời cũ Mark 37 và Mark 14, hai vũ khí cơ bản của tàu ngầm Mỹ khi đó.

Mỗi quả Mark 48 có chiều dài khoảng 6 m, đường kính 0,5 m, khối lượng 1,7 tấn, sử dụng động cơ phản lực dòng nước (pump-jet). Đầu đạn ngư lôi mang gần 300 kg thuốc nổ mạnh, thường là PBXN-103. Các mẫu Mark 48 trang bị cho tàu ngầm Mỹ hiện nay đạt tầm bắn 20-27 km ở tốc độ tối đa 120 km/h, con số này sẽ tăng đến 50 km ở tốc độ 75 km/h.

Cơ cấu kích nổ của Mark 48 khác với Mark 37 và Mark 14, vốn được lập trình để phát nổ khi va chạm hoặc đến sát mục tiêu. Với tàu mặt nước, Mark 48 sẽ di chuyển xuống dưới đáy tàu, vị trí yếu nhất và không được bảo vệ, sau đó mới kích nổ.

Đầu đạn gần 300 kg phát nổ dưới nước sẽ tạo ra bong bóng khổng lồ, đẩy thân tàu đối phương lên khỏi mặt nước, trước khi rơi ngược xuống khoảng trống bên dưới. Hai lực tác động ngược chiều mạnh tới mức bẻ gãy sống tàu, khiến tàu chiến đối phương gãy đôi và chìm chỉ trong vài phút.

Với tàu ngầm, Mark 48 sẽ phát nổ ngay sát lớp vỏ chịu lực, phá hủy chúng bằng sóng xung kích lớn.

Mark 48 được trang bị hệ thống dẫn đường chủ động và thụ động, có khả năng đánh chìm nhiều loại tàu nổi và tàu ngầm khác nhau. Trong giai đoạn đầu sau khi phóng, ngư lôi được dẫn đường qua dây dẫn kết nối với tàu mẹ. Dây dẫn sẽ tách ra khi đầu dò ngư lôi khóa được mục tiêu, chuyển quyền điều khiển sang máy tính dẫn đường trên quả đạn Mark 48.

Khi bắn trượt mục tiêu, các ngư lôi thông thường sẽ giữ nguyên hướng di chuyển cho đến khi hết nhiên liệu và tự kích nổ. Trong khi đó, Mark 48 có thể cơ động vòng quanh để tìm kiếm mục tiêu lần thứ hai, tăng hiệu quả hủy diệt.

Tới năm 1972, Liên Xô biên chế tàu ngầm Đề án 705 "Lira" hiện đại khiến Mỹ tăng tốc chương trình Cải tiến tính năng (ADCAP) nhằm tăng cường đáng kể uy lực cho Mark 48.

Trong phiên bản ADCAP, ngư lôi Mark 48 được bổ sung khả năng xử lý tín hiệu kỹ thuật số, cải thiện năng lực phân biệt mục tiêu và vượt qua mồi bẫy. Những bản cập nhật phần mềm sau đó giúp Mark 48 nâng cao khả năng đối phó động tác cơ động né tránh của đối phương, cũng như hoạt động hiệu quả hơn ở môi trường ven biển phức tạp, có nhiều chướng ngại vật và nhiễu âm.

Ngư lôi Mark 48 được nạp cho tàu ngầm Mỹ tại đảo Guam hồi năm 2024. Ảnh: US Navy

Biến thể Mod 7 hiện đại nhất được trang bị hệ thống định vị thủy âm (sonar) có thể tiếp nhận và phân tích tín hiệu ở dải tần số rộng hơn, nâng cao khả năng tìm kiếm và bám bắt mục tiêu. Mỗi quả Mark 48 Mod 7 có giá xuất xưởng khoảng 4,2 triệu USD.

Kể từ khi được biên chế, Mark 48 luôn là vũ khí diệt hạm và chống ngầm chủ lực trên tàu ngầm Mỹ, đồng thời được hải quân các quốc gia đồng minh với nước này sử dụng.

Phạm Giang (Theo Task & Purpose, AFP)