Lọ thủy tinh 1.900 năm tuổi hé lộ toa thuốc gây sốc thời La Mã cổ đại

Một nghiên cứu khảo cổ học mới công bố tại Thổ Nhĩ Kỳ đã xác nhận rằng người La Mã cổ đại từng sử dụng phân người trong điều trị y học, cung cấp bằng chứng hóa học trực tiếp đầu tiên về thực hành này.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Archaeological Science Reports cho biết nhóm nghiên cứu đã phân tích một lọ thủy tinh La Mã có niên đại khoảng 1.900 năm, được phát hiện tại thành phố cổ Pergamon (nay là Bergama, tỉnh Izmir, Thổ Nhĩ Kỳ). Bên trong vật chứa, nhóm nghiên cứu phát hiện các mảnh cặn màu nâu sẫm. 

Qua phân tích sắc ký khí - khối phổ, họ phát hiện sự hiện diện của các hợp chất sinh học đặc trưng của hệ tiêu hóa, như coprostanol và 24-ethylcoprostanol, cho thấy nguồn gốc có thể là phân người.

Ngoài ra, mẫu vật còn chứa các hợp chất từ cây xạ hương, được cho là nhằm che mùi và hỗ trợ việc sử dụng trong điều trị. 

Pergamon từng là một trung tâm y học lớn của Đế chế La Mã và là quê hương của thầy thuốc nổi tiếng Galen, người có ảnh hưởng sâu rộng đến y học phương Tây. Các văn bản cổ của Hippocrates, Pliny the Elder và Galen đều đề cập đến việc sử dụng phân động vật, và thậm chí cả phân người, để điều trị các bệnh viêm nhiễm, rối loạn sinh sản và nhiều vấn đề khác.

Nhóm nghiên cứu nhận định phát hiện này chứng minh rằng việc sử dụng phân trong điều trị không chỉ là lý thuyết mà thực sự đã được áp dụng trong thực tế. Thời cổ đại, ranh giới giữa mỹ phẩm, nghi lễ và y học khá linh hoạt, với nhiều loại thuốc mỡ kết hợp cả yếu tố chữa bệnh lẫn chăm sóc cơ thể.

Các phương pháp sử dụng phân trong y học tồn tại đến thời Trung cổ và dần bị thay thế vào thế kỷ 18 do lo ngại về nguy cơ lây nhiễm. Hiện nay, y học hiện đại vẫn nghiên cứu các phương pháp ghép vi sinh vật đường ruột (fecal transplant) trong điều trị một số bệnh lý, dù quy trình này yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt.

Phát hiện tại Pergamon không chỉ làm sáng tỏ cách các xã hội cổ đại tiếp cận bệnh tật, vệ sinh và điều trị, mà còn cung cấp bằng chứng vật lý hiếm hoi cho một thực hành y học từng gây nhiều tranh cãi.