Giải mã một trong những chữ viết cổ bí ẩn nhất thế giới

Chữ Elamite tuyến tính (Linear Elamite), một trong những hệ thống chữ viết cổ xưa và bí ẩn nhất thế giới, cuối cùng đã được giải mã sau hơn một thế kỷ khiến các học giả đau đầu.

Niên đại gần 5.000 năm, chữ Elamite tuyến tính là một trong ba hệ thống chữ viết cổ nhất của nhân loại, cùng với chữ tượng hình Ai Cập và chữ hình nêm Lưỡng Hà. Hệ thống này từng được sử dụng cách đây khoảng 4.800 năm tại miền Nam Iran, gắn liền với nền văn minh Elam huyền thoại. 

Kể từ khi phát hiện năm 1903, nhiều nhà nghiên cứu đã nỗ lực giải mã nó nhưng không thành công.

Bước ngoặt chỉ đến khi François Desset, nhà nghiên cứu cổ đại tại Đại học Liège (Bỉ), bắt đầu hành trình tìm lời giải cho hệ thống này. Niềm say mê của ông khởi từ năm 2006, khi tham gia các cuộc khai quật khảo cổ tại Jiroft, miền Nam Iran - trung tâm của một nền văn minh cổ đại. 

Ông kiên trì tiếp cận các bộ sưu tập khảo cổ và các nhà sưu tầm cổ vật để tập hợp tối đa văn bản viết bằng chữ Elamite tuyến tính.

Đến năm 2017, công trình giải mã chính thức được triển khai dựa trên 45 văn bản cổ, hầu hết là các bản khắc với ký hiệu trừu tượng, gợi liên tưởng đến các hình khối hình học. Khác với chữ tượng hình Ai Cập mô phỏng con người hay động vật, chữ Elamite tuyến tính là các ký tự thuần trừu tượng.

Bằng phương pháp đối chiếu, so sánh với tên các vị thần và vua vùng Iran khoảng năm 2000 trước Công nguyên - vốn đã xuất hiện trong các văn bản chữ Tiết hình, François Desset từng bước xác định giá trị âm của các ký tự. 

Sau nhiều năm nỗ lực, ông xác định chữ Elamite tuyến tính là hệ thống chữ viết thuần âm vị (phonetic), và là một trong những chữ viết âm vị cổ xưa nhất được biết đến.

Các chuyên gia đánh giá phát hiện này mở ra cánh cửa tiếp cận trực tiếp những văn bản của nền văn minh Elam, đồng thời làm sáng tỏ bí ẩn tồn tại hơn một thế kỷ trong lịch sử chữ viết nhân loại.