Tỷ phú muốn ngăn cầu biên giới Mỹ - Canada bằng mọi giá

Lời đe dọa ngăn khánh thành cầu Gordie Howe của ông Trump được đưa ra sau nhiều năm gia tộc tỷ phú Moroun muốn chặn cửa ngõ Mỹ - Canada này để bảo vệ thế độc quyền kinh doanh ở biên giới.

Tổng thống Donald Trump ngày 9/2 đe dọa ngăn việc khánh thành Gordie Howe, cây cầu biên giới mới nối liền thành phố Detroit của bang Michigan, Mỹ với Windsor, tỉnh Ontario của Canada. Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông cáo buộc Canada đã đối xử bất công với Mỹ trong quá trình xây dựng cầu Gordie Howe và các vấn đề thương mại khác.

Hành lang Detroit - Windsor là một trong những điểm giao thương bận rộn nhất ở Bắc Mỹ, nơi phụ tùng ôtô và hàng hóa khác được vận chuyển qua lại giữa các nhà máy của Mỹ và Canada. Trước đây, phương tiện di chuyển dọc hành lang này sẽ phải đi qua cầu Ambassador gần 100 năm tuổi bắc qua sông Detroit.

Cầu Ambassador được tỷ phú Manuel Matty Moroun mua quyền kiểm soát vào năm 1979 trước khi truyền lại cho con trai Matthew Moroun và gia tộc này đã vận hành nó suốt hàng chục năm qua. Đây là trường hợp cực kỳ hiếm hoi trên thế giới khi một cửa ngõ biên giới quốc tế quan trọng bậc nhất lại nằm trong tay tư nhân thay vì nhà nước.

Cây cầu này vận chuyển khoảng 25% tổng kim ngạch thương mại giữa Mỹ và Canada, mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ từ thu phí cho gia tộc Moroun.

Tuy nhiên, cầu Ambassador chỉ có bốn làn xe và dẫn vào một khu vực đông đúc của Windsor, không còn đủ khả năng xử lý lượng giao thương xuyên biên giới vốn tăng vọt kể từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) có hiệu lực năm 1994. Xe tải thường phải chờ đợi hàng giờ để đi qua cây cầu này do kẹt xe.

Do đó, cầu Gordie Howe được khởi công từ năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, với mục tiêu giảm bớt tình trạng tắc nghẽn cũng như phá vỡ thế độc quyền của cầu Ambassador. Cây cầu mới dự kiến được khánh thành cuối năm nay, sẽ kết nối trực tiếp với các đường cao tốc ở cả hai bên để tăng tốc độ lưu thông.

Cầu Ambassador nối Mỹ với Canada hồi tháng 6/2021. Ảnh: Windsor Star

Theo hiệp ước mà Canada và bang Michigan ký năm 2012, Canada sẽ thu phí từ cầu Gordie Howe để bù đắp chi phí xây dựng, trong khi phía Mỹ không thu phí. Cây cầu sẽ thuộc sở hữu chung của Canada và bang Michigan.

Nhưng Tổng thống Trump ngày 9/2 cho hay cầu Gordie Howe sẽ không được mở cửa cho đến khi Washington "được đền bù đầy đủ những gì chúng ta đã trao cho họ và quan trọng hơn là Canada phải đối xử với Mỹ một cách công bằng, tôn trọng như chúng ta xứng đáng được hưởng".

Vài giờ trước khi ông Trump đưa ra thông báo này, tỷ phú Matthew Moroun, ông trùm ngành vận tải tại Detroit, đã gặp Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick ở Washington. Theo hai quan chức am hiểu vấn đề, sau cuộc trao đổi với Matthew Moroun, Bộ trưởng Lutnick đã điện đàm với Tổng thống Trump.

Trong nhiều năm qua, tỷ phú Moroun đã thực hiện mọi nỗ lực có thể nhằm ngăn chặn hoặc trì hoãn dự án cầu Gordie Howe. Năm 2012, gia đình này chi hơn 33 triệu USD để hậu thuẫn đề xuất trưng cầu dân ý cấp bang nhằm ngăn kế hoạch khởi công cầu, nhưng thất bại.

Manuel Matty Moroun, cha của Matthew Moroun, năm 2018 từng kêu gọi ông Trump thu hồi giấy phép do tổng thống Barack Obama cấp cho dự án cầu Gordie Howe.

Gia tộc Moroun, những nhà tài trợ lớn của đảng Cộng hòa, đã quyên góp hàng trăm nghìn USD cho các chính trị gia và ủy ban chính trị ở cấp bang, liên bang từng phản đối dự án xây cầu mới.

Matthew Moroun từng quyên góp hơn 605.000 USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump và ủy ban gây quỹ Trump Victory từ năm 2019.

Ảnh hưởng chính trị mà gia tộc Moroun xây dựng qua nhiều năm qua với các khoản đóng góp hào phóng dường như đang phát huy tác dụng, theo Steve Neavling, nhà phân tích của Detroit Metro Times. Loạt chính trị gia Cộng hòa đã công khai ủng hộ lời đe dọa của ông Trump về việc ngăn khánh thành cây cầu, gồm Chủ tịch Hạ viện bang Michigan Matt Hall, nghị sĩ John James, ứng viên Thượng viện Mỹ Mike Rogers, bất chấp những tổn hại có thể xảy ra với bang này nếu cầu Gordie Howe không được thông xe.

James, ứng viên hàng đầu của đảng Cộng hòa cho vị trí thống đốc Michigan, đã nhận 34.000 USD quyên góp từ Moroun trong chiến dịch tranh cử Hạ viện giai đoạn 2022-2023. Ông cũng nhận thêm 11.000 USD từ gia tộc này trong cuộc đua vào Thượng viện Mỹ năm 2020.

James ca ngợi cách tiếp cận của ông Trump và bảo vệ chiến thuật coi cây cầu như đòn bẩy trong đàm phán thương mại với Canada. "Tổng thống hiểu rõ tầm quan trọng của vấn đề này, không chỉ đối với nền kinh tế mà còn đối với an ninh quốc gia của chúng ta", ông nói.

Hồ sơ tài chính tranh cử cho thấy ông Hall cũng là một trong những chính trị gia Cộng hòa tại Michigan nhận được hậu thuẫn đáng kể từ gia tộc Moroun. Kể từ năm 2017, Moroun đã quyên góp hơn 35.000 USD cho ủy ban tranh cử của Hall.

Các nghị sĩ Dân chủ, giới doanh nghiệp và cựu thống đốc Cộng hòa Rick Snyder cảnh báo rằng việc ngăn cây cầu khánh thành sẽ làm tổn hại kinh tế và chuỗi cung ứng của Michigan, trong khi chủ yếu mang lại lợi ích cho gia đình Moroun.

"Cầu quốc tế Gordie Howe là chìa khóa để giải quyết vấn đề việc làm. Nó tốt cho công nhân Michigan và tốt cho ngành công nghiệp ôtô của Michigan", Stacey LaRouche, thư ký báo chí của Thống đốc Michigan Gretchen Whitmer, cho biết.

Lời đe dọa của ông Trump nhắm vào cầu Gordie Howe diễn ra vào thời điểm đặc biệt căng thẳng trong quan hệ Mỹ và Canada, hai đồng minh và đối tác thương mại hàng đầu. Kể từ khi đắc cử, ông Trump đã dọa sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ và áp thuế lên một số ngành công nghiệp then chốt bao gồm thép, gỗ và ôtô.

Ảnh chụp từ trên cao cầu Gordie Howe nối Michigan với Ontario sắp khánh thành. Ảnh: Detroit Metro Times

Hai nước cùng với Mexico dự kiến xem xét lại thỏa thuận thương mại toàn diện và lâu đời giữa họ trong năm nay. Các cuộc đàm phán được dự báo rất căng thẳng do chính sách áp thuế trừng phạt của ông Trump.

Hiện chưa rõ ông Trump sẽ chặn việc khánh thành cầu Gordie Howe, trị giá 4,7 tỷ USD vào cuối năm nay bằng cách nào. Ông Trump gợi ý rằng Mỹ có thể tìm cách thâu tóm "ít nhất một nửa" cây cầu mới và chia phần doanh thu phí cầu.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng động thái của chính quyền ông Trump đang giúp bảo vệ thế độc quyền tư nhân tại biên giới Detroit - Windsor.

"Các tỷ phú lại ghi điểm rồi. Ông Trump đã thắng tại Michigan trong cuộc bầu cử, tại sao ông ấy lại định làm tổn hại những người lao động đã bỏ phiếu cho mình?", nghị sĩ Dân chủ Debbie Dingell ở bang Michigan, nói.

Thanh Tâm (Theo Detroit Metro Times, NY Times, WSJ, WP)