Tổn thất Nga - Ukraine hứng chịu qua 4 năm chiến sự

4 năm chiến sự đã gây thiệt hại khổng lồ cho Nga và Ukraine cả về con người lẫn kinh tế, song xung đột vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Nga triển khai lực lượng vượt qua biên giới tấn công Ukraine từ ngày 24/2/2022, châm ngòi cuộc xung đột lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến II. Từ kế hoạch "đánh nhanh thắng nhanh" của Moskva ban đầu, cuộc chiến đến nay đã kéo dài 4 năm, gây ra đau thương tột cùng cho dân thường cũng như nỗi ám ảnh cho không ít binh sĩ cả hai bên, đồng thời viết lại trật tự an ninh thế giới thời hậu Chiến tranh Lạnh.

Lính cứu hỏa tại một tòa nhà dân cư bị hư hại trong các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga ở thủ đô Kiev, Ukraine, hôm 22/2. Ảnh: Reuters

Suốt 4 năm qua, hàng trăm nghìn binh sĩ từ cả hai nước đã tử trận trên chiến trường, dân thường Ukraine phải hứng chịu các đợt không kích liên miên từ Nga gây mất điện, mất nước, trong khi nền kinh tế Nga cũng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi loạt biện pháp trừng phạt chưa từng có từ phương Tây cũng như các đòn tập kích tầm xa của Ukraine.

Thương vong

Theo các nhà quan sát quốc tế, xung đột Nga - Ukraine trong 4 năm qua đã gây ra tổng cộng khoảng 2 triệu thương vong về quân sự.

Số liệu thương vong, bao gồm người thiệt mạng, bị thương hoặc có thể đã mất khả năng chiến đấu, chênh lệch rất lớn khi cả Nga và Ukraine đều đưa ra những con số nhằm phóng đại tổn thất mà đối phương phải hứng chịu, nhưng giảm nhẹ thiệt hại của chính mình.

Dù vậy, những con số trái ngược này phần nào vẫn cho thấy mức độ kinh hoàng của cuộc chiến.

Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho rằng khoảng 418.000 binh lính Nga đã thiệt mạng hoặc bị thương trong năm 2025, nâng tổng số thương vong của Nga trong cuộc chiến lên mức hơn 1,25 triệu người.

Tháng trước, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trụ sở tại Washington, Mỹ, cũng nhận định Nga đã chịu 1,2 triệu thương vong, trong đó ít nhất 325.000 người thiệt mạng, tính từ khi xung đột nổ ra đến tháng 12/2025. Ukraine ước tính phía Nga phải chịu thêm 31.680 thương vong trong tháng 1/2026.

"Những con số thật kinh hoàng. Kể từ sau Thế chiến II, chưa có cường quốc nào phải gánh chịu số thương vong hay tử trận gần mức đó dù ở bất kỳ cuộc chiến nào", CSIS nêu trong báo cáo của mình. Nga không bình luận về con số này và không công bố số liệu thương vong cụ thể của quân đội.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hồi đầu tháng cho biết 55.000 binh sĩ Ukraine đã tử trận sau 4 năm chiến sự. Tuy nhiên, CSIS cho rằng con số thực tế cao hơn nhiều. Tổ chức này ước tính quân đội Ukraine đã chịu 600.000 thương vong, trong đó khoảng 140.000 binh sĩ thiệt mạng.

Ukraine tin rằng tỷ lệ tử vong của Nga trên tiền tuyến đang tăng lên đến mức mà phương thức tuyển quân tình nguyện hiện tại của họ không thể duy trì ổn định số lượng binh sĩ điều động ra chiến trường. CSIS đồng tình rằng mức độ thương vong của Nga liên tục gia tăng trong suốt cuộc xung đột.

Ngoài thương vong với binh sĩ, Ukraine còn chịu tổn thất nặng nề về sinh mạng dân thường.

Theo Phái đoàn Giám sát Nhân quyền Liên Hợp Quốc tại Ukraine (HRMMU), 15.168 dân thường Ukraine đã thiệt mạng và 41.534 người bị thương sau 4 năm chiến sự. Họ cũng tin rằng cuộc chiến đang ngày càng trở nên chết chóc và nguy hiểm hơn đối với người dân.

Dự án nguồn mở Nhóm Tình báo Xung đột (CIT) cho biết ít nhất 2.919 dân thường Ukraine đã thiệt mạng và 17.775 người bị thương trong năm 2025, chủ yếu do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) từ Nga cũng như hoạt động quân sự tại những khu vực Nga đang kiểm soát.

Ngoài thương vong về binh sĩ và dân thường, Ukraine đã mất khoảng 1/4 dân số so với mức 42 triệu người trước xung đột. Chính phủ Ukraine ước tính vào năm 2023, khoảng 5 triệu người dân nước này đang sống tại những khu vực do Nga kiểm soát.

Mặt khác, theo Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn, khoảng 5,9 triệu người Ukraine đã rời khỏi đất nước, trong đó 5,4 triệu người đến châu Âu. Ukraine đối mặt nguy cơ mất nhóm dân số này vĩnh viễn, do nhiều người trong số họ không có ý định trở về đất nước.

Tốc độ suy giảm dân số Ukraine sau khi xung đột với Nga bùng phát hồi năm 2022. Đồ họa: CNN

Kiev còn cáo buộc Moskva đã đưa hàng nghìn trẻ em tại các vùng lãnh thổ họ kiểm soát ở Ukraine để đưa sang Nga nuôi dưỡng và giáo dục thành người Nga. Trường Y Đại học Yale ước tính có hơn 19.000 trẻ em Ukraine đã bị di chuyển theo hình thức này. Ukraine cho biết khoảng 1.238 em đã được trở về từ lãnh thổ Nga.

Nga trong khi đó khẳng định giới chức nước này luôn nhận được đồng thuận từ cha mẹ những đứa trẻ ở Ukraine và họ luôn hành động vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Lãnh thổ

Đỉnh điểm vào tháng 3/2022, Nga kiểm soát 26% lãnh thổ Ukraine, theo dữ liệu định vị địa lý được Viện Nghiên cứu Chiến tranh, tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington. Những khu vực này gồm bán đảo Crimea, nơi Nga đã sáp nhập vào lãnh thổ từ năm 2014, cùng phần lớn tỉnh Lugansk và Donetsk ở miền đông Ukraine, nơi các lực lượng ly khai thân Nga đã giao tranh với quân đội Ukraine từ năm 2014.

Tháng tiếp theo, Ukraine đã đẩy lùi Nga khỏi hàng loạt thành phố miền bắc như Kiev, Kharkov, Sumy và Chernihiv, khiến Nga chỉ còn kiểm soát 20% diện tích Ukraine.

Các vùng lãnh thổ Nga kiểm soát tại Ukraine tính đến tháng 2/2026. Đồ họa: CBC

Vào tháng 8 và tháng 9/2022, Oleksandr Syrskii, lúc đó là tư lệnh lục quân Ukraine, đã chỉ huy chiến dịch phản công đẩy lùi Nga về phía đông sông Oskil thuộc vùng Kharkov ở miền bắc đất nước, đồng thời Nga cũng tự rút quân về phía đông sông Dnieper tại vùng Kherson, miền nam Ukraine, khiến diện tích kiểm soát của Moskva chỉ còn 17,8%.

Trong 3 năm qua, giới tuyến ít thay đổi. Quân đội Nga đã tiến từng bước nhỏ nhưng phải chịu những tổn thất lớn để nâng diện tích kiểm soát lên 19,3%, tương đương khoảng 116.000 km2.

Kinh tế

Chi tiêu quân sự của Nga đã tăng vọt từ mức dưới 66 tỷ USD năm 2021 lên 102 tỷ USD năm 2022, sau đó lên 109 tỷ USD năm 2023, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI). Đến năm 2024, chi tiêu quốc phòng Nga tiếp tục tăng mạnh lên 149 tỷ USD.

Các ước tính về chi tiêu quốc phòng của Nga trong năm 2025 không thống nhất. Theo Janis Kluge, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức, con số này đạt 142 tỷ USD chỉ trong 9 tháng đầu năm. Nếu tính toán cho cả năm, mức chi tiêu cho quân sự của Nga sẽ vượt qua con số 149 tỷ USD năm 2024.

Những chiếc ôtô bị hư hại tại hiện trường một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Nga tại Odessa, Ukraine, ngày 13/2. Ảnh: Reuters

Nhưng theo Craig Kennedy, chuyên gia kinh tế tại Trung tâm Davis Nghiên cứu Nga và Á-Âu thuộc Đại học Harvard, chi tiêu quốc phòng thực tế của Nga năm ngoái có xu hướng giảm tổng cộng 15%. Nguyên nhân là do thâm hụt ngân sách vượt tầm kiểm soát dẫn đến việc cắt giảm chi tiêu vào quý IV, cùng với việc sụt giảm các khoản vay ngân hàng dành cho lĩnh vực công nghiệp quốc phòng.

Theo các tài liệu mà Reuters thu thập được, Moskva có thể tiếp tục cắt giảm chi tiêu quốc phòng ít nhất 7% vào năm 2026.

Dữ liệu từ SIPRI cho thấy tương tự Nga, chi tiêu quốc phòng của Ukraine cũng tăng vọt sau khi xung đột bùng phát, từ 6,9 tỷ USD năm 2021 lên 41 tỷ USD vào năm đầu tiên chiến sự nổ ra và giữ mức 65 tỷ USD cho cả năm 2023 và 2024. Ngân sách quốc phòng năm 2025 của Ukraine được điều chỉnh tăng vào tháng 10 năm ngoái lên mức kỷ lục 71 tỷ USD.

Số tiền trên được tài trợ bởi các đồng minh của Ukraine, chủ yếu là Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, với tổng cộng hơn 300 tỷ USD hỗ trợ quân sự và tài chính cho Ukraine kể từ năm 2022.

Sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức vào tháng 1/2025, Mỹ đã cắt giảm 99% các khoản hỗ trợ, đẩy gánh nặng tài chính sang phía châu Âu.

Tuy nhiên, theo dữ liệu từ Viện Kiel, tổng mức hỗ trợ dành cho Ukraine vẫn duy trì ổn định sau khi Mỹ rút lui nhờ việc châu Âu đã tăng khoảng 2/3 mức đóng góp của mình. Năm ngoái, châu Âu đã viện trợ quân sự và tài chính khoảng 70 tỷ USD cho Ukraine, trong khi Mỹ giảm xuống chỉ còn 0,4 tỷ USD.

Nga còn phải chịu thêm một tổn thất tài chính khác. Một nửa dự trữ vàng và ngoại hối của ngân hàng trung ương nước này, tương đương khoảng 300 tỷ USD, đang bị đóng băng tại các tổ chức tài chính phương Tây.

Số tài sản trên đã bị phong tỏa, đồng nghĩa Nga không thể tiếp cận hay hưởng lợi nhuận từ chúng. Vào tháng 5/2024, EU đã quyết định chuyển phần lợi nhuận này cho Ukraine, trong đó phân bổ 90% cho nhu cầu quân sự và 10% cho công cuộc tái thiết.

EU còn phong tỏa thêm 33 tỷ USD tài sản tư nhân của các cá nhân Nga nằm trong danh sách trừng phạt.

Cuộc chiến đã bước sang năm thứ 5 và chưa có dấu hiệu cho thấy nó sẽ sớm dừng lại, bất chấp những nỗ lực đàm phán do Mỹ làm trung gian. Tiến trình hòa đàm bế tắc do hàng loạt khác biệt then chốt, như tương lai những vùng đất Ukraine mà Nga đang kiểm soát hay vấn đề đảm bảo an ninh hậu xung đột cho Kiev.

Vũ Hoàng (Theo Al Jazeera, AFP, Reuters)