Tiếng ồn tàu thuyền khiến động vật biển căng thẳng, rối loạn hành vi

Tiếng ồn từ tàu thuyền đang nổi lên như một dạng ô nhiễm ít được chú ý nhưng có tác động sâu rộng đến hệ sinh thái biển: gây căng thẳng, thay đổi cách kiếm ăn, giao tiếp và di cư của nhiều loài động vật biển.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí npj Ocean Sustainability đã tổng hợp hàng trăm công trình khoa học kéo dài hơn 40 năm, phân tích tới 1.850 tình huống so sánh về hành vi của động vật biển giữa môi trường có và không có tàu thuyền.

Kết quả cho thấy sự hiện diện của tàu biển làm gia tăng đáng kể mức độ căng thẳng ở các loài động vật, đặc biệt là nhóm "siêu động vật biển" gồm cá lớn, cá mập và các loài cá đuối. Không chỉ dừng lại ở phản ứng sinh lý, tiếng ồn còn buộc chúng phải thay đổi cách phát tín hiệu âm thanh, điều chỉnh lộ trình di cư và thậm chí từ bỏ những khu vực kiếm ăn quen thuộc.

Theo Julia Saltzman, tác giả chính của nghiên cứu, ngay cả khi không xảy ra va chạm trực tiếp, sự hiện diện của tàu thuyền cũng đủ để gây xáo trộn hành vi. Những tác động nhỏ nhưng lặp lại liên tục này có thể tích tụ theo thời gian, ảnh hưởng đến toàn bộ quần thể.

Một điểm đáng chú ý là các loài động vật biển lớn ngoài cá voi và cá heo vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Khoảng trống dữ liệu này khiến giới khoa học lo ngại rằng tác động thực tế của ô nhiễm tiếng ồn có thể còn nghiêm trọng hơn những gì hiện tại quan sát được.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở sinh học. Các loài động vật biển lớn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái. Chúng tham gia vận chuyển chất dinh dưỡng, hỗ trợ sự phát triển của sinh vật phù du và góp phần điều hòa khí hậu thông qua quá trình lưu trữ carbon. Khi hành vi của chúng bị gián đoạn, toàn bộ chuỗi thức ăn và hệ thống khí hậu đại dương cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Theo ước tính của United Nations Conference on Trade and Development, hơn 80% hoạt động thương mại toàn cầu diễn ra qua đường biển. Điều này đồng nghĩa với việc lưu lượng tàu thuyền sẽ tiếp tục gia tăng, đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo tồn.

Các chuyên gia cho rằng những biện pháp quản lý cứng nhắc sẽ không đủ hiệu quả trong bối cảnh môi trường biển luôn biến động. Thay vào đó, các chiến lược linh hoạt như giới hạn tốc độ tàu theo mùa, thiết lập vùng đệm sinh thái hoặc tạm thời đóng cửa các khu vực nhạy cảm có thể giúp giảm thiểu tác động mà vẫn duy trì hoạt động kinh tế.

Những phát hiện mới một lần nữa cho thấy đại dương không chỉ chịu áp lực từ biến đổi khí hậu hay ô nhiễm nhựa, mà còn từ chính âm thanh do con người tạo ra. Khi tiếng ồn trở thành một phần của môi trường sống, các loài sinh vật buộc phải thích nghi, hoặc đối mặt với nguy cơ suy giảm trong im lặng.