Sức ép với phe Cộng hòa sau Thông điệp Liên bang của ông Trump

Tổng thống Trump nêu kỳ vọng lập pháp trong Thông điệp Liên bang, tăng áp lực lên các nghị sĩ Cộng hòa, vốn chỉ giữ thế đa số sít sao tại lưỡng viện quốc hội.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 24/2 đọc Thông điệp Liên bang đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai. Ông dành đáng kể nội dung để nói về những thành tựu đối nội quan trọng và thúc đẩy nghị trình lập pháp mà khả năng cao sẽ bị các nghị sĩ Dân chủ tại quốc hội cản trở.

Động thái hàm ý thúc đẩy Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson phải tìm cách thông qua các dự luật chỉ bằng phiếu của nghị sĩ Cộng hòa. Trong khi đó, ông Johnson không còn nhiều thời gian để đưa nghị trình của Tổng thống Trump về đích, bởi cử tri Mỹ tháng 11 sẽ bỏ phiếu bầu lại toàn bộ Hạ viện và một phần Thượng viện. Lịch sử cho thấy đảng của tổng thống thường mất ghế vào thời điểm này.

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson gõ búa trước khi Tổng thống Donald Trump đến quốc hội đọc Thông điệp Liên bang ngày 24/2. Ảnh: AFP

Một dự luật muốn có hiệu lực thì cần được Hạ viện và Thượng viện thông qua, sau đó tổng thống ký ban hành. Đảng Cộng hòa đang chiếm thế đa số tại lưỡng viện, lần lượt với số ghế 218-214 (ba ghế đang trống) ở Hạ viện và 53-47 ở Thượng viện.

Theo quy trình thông thường, dự luật cần nhận được quá bán phiếu thuận tại Hạ viện và ít nhất 60 trên tổng số 100 phiếu thuận tại Thượng viện. Đảng Cộng hòa sẽ cần tìm kiếm sự ủng hộ từ ít nhất 7 thượng nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện, điều gần như bất khả thi. Trong khi đó, phe Dân chủ có thể sử dụng filibuster, tức tranh luận không giới hạn về thời gian, để trì hoãn việc thông qua một dự luật vô thời hạn.

Để vượt trở ngại này, đảng Cộng hòa có thể sử dụng quy trình đặc biệt "hòa giải ngân sách", cho phép thông qua các dự luật liên quan đến thuế, chi tiêu và nợ công với số phiếu quá bán tại Thượng viện. Đây cũng là cách các nghị sĩ Cộng hòa sử dụng hồi tháng 7/2025 để thông qua Đạo luật To Đẹp (OBBBA), giúp thiết lập nền tảng ngân sách để Tổng thống Trump thực hiện các cam kết khi tranh cử.

Trước khi trình bày Thông điệp Liên bang, Tổng thống Trump đã trả lời truyền thông rằng ông muốn triển khai chính sách cắt giảm thuế mới cho cá nhân, doanh nghiệp trong năm nay và muốn nó được thông qua bằng quy trình đặc biệt này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent còn gợi ý rằng các nghị sĩ Cộng hòa có thể dùng quy trình hòa giải ngân sách để thúc đẩy đề xuất hỗ trợ tài chính cho người về hưu.

Đây chính là gánh nặng với Johnson, bởi ông từng rất vất vả mới đưa OBBBA về đích kịp thời. Và những thách thức trong năm bầu cử giữa kỳ có thể còn lớn hơn nữa.

Với thế đa số 218-214, ông Johnson chỉ được phép để một hạ nghị sĩ Cộng hòa "rời hàng ngũ". Thomas Massie, nghị sĩ theo đường lối bảo thủ cứng rắn về tài khóa và từng phản đối OBBBA, đã gần như chắc suất này.

Ủy ban Nghiên cứu đảng Cộng hòa hồi tháng 1 đã công bố khuôn khổ cho gói hòa giải ngân sách thứ hai, bao gồm các cải cách về nhà ở, y tế, cắt giảm quy định đối với lĩnh vực năng lượng. Tuy nhiên, ngay cả các đồng minh của ông Johnson cũng thừa nhận đây sẽ là nhiệm vụ đầy thách thức.

"Các con số quyết định mọi việc tại đây", hạ nghị sĩ Dusty Johnson nói về gói hòa giải thứ hai. "Câu hỏi đặt ra là liệu các dự luật có thể giành đủ 218 phiếu ở Hạ viện và 51 phiếu ở Thượng viện hay không?".

Hạ nghị sĩ Brian Fitzpatrick, cũng từng phản đối OBBBA, nói ông luôn "hoài nghi" về các dự luật hòa giải ngân sách, và muốn ưu tiên giải pháp lưỡng đảng hơn.

"Tôi đã bỏ phiếu phản đối nhiều dự luật hòa giải ngân sách của cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa", ông Fitzpatrick cho biết. "Tôi không thích các dự luật đơn đảng".

Vấn đề tiếp theo đang được xem xét là thuế quan. Trong Thông điệp Liên bang, ông Trump tuyên bố "không cần quốc hội hành động" để áp thêm mức thuế mới. Tuy nhiên, những đồng minh của ông, dẫn đầu là thượng nghị sĩ Bernie Moreno, vẫn thúc đẩy một kế hoạch sử dụng cơ chế hòa giải ngân sách để thông qua luật nâng thuế quan, qua đó củng cố chương trình thương mại đang gặp nhiều sóng gió của ông Trump, vốn vừa bị Tòa án Tối cao bác bỏ hồi tuần trước.

Tuy nhiên, chiến lược này nhiều khả năng không được các nghị sĩ Cộng hòa ôn hòa tại Hạ viện ủng hộ, bởi họ cho rằng thuế quan đang gây thiệt hại cho cử tri mà họ đại diện. Đầu tháng 2, 6 hạ nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu ủng hộ một nghị quyết nhằm bãi bỏ các mức thuế mà ông Trump áp lên Canada.

Chủ tịch Hạ viện Johnson cũng thừa nhận với Politico hôm 18/2 rằng việc luật hóa các mức thuế của ông Trump sẽ là bài toán khó trong nội bộ Cộng hòa.

"Tôi cho rằng sẽ là một thách thức để tìm được sự đồng thuận cho bất kỳ lộ trình lập pháp nào liên quan đến thuế quan", ông Johnson nói.

Phe Dân chủ chắc chắn sẽ không giúp sức. Họ đã phản đối hầu như mọi khía cạnh trong nghị trình của ông Trump, bao gồm thuế quan và cắt giảm thuế doanh nghiệp, và tuyên bố sẽ tiếp tục lập trường này khi bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ.

Ông Trump phát biểu Thông điệp Liên bang. Ảnh: AFP

Bất chấp các thách thức, một số hạ nghị sĩ Cộng hòa vẫn tin họ đủ khả năng thông qua các dự luật quan trọng, ngay cả khi chỉ nắm đa số sít sao. Nghị sĩ Gabe Evans nhận định nếu lãnh đạo Hạ viện và Nhà Trắng quyết theo đuổi một gói hòa giải ngân sách, nhiều khả năng "quy mô của nó sẽ nhỏ hơn" để tăng cơ hội thành công.

"Đảng Cộng hòa là đảng của tư duy độc lập. Chúng tôi tập trung vào chính sách, vì vậy sẽ luôn có những cuộc tranh luận. Nhưng mỗi khi ai đó hoài nghi 'tôi không biết họ có làm được không', chúng tôi vẫn làm được", ông Evans nói. "Đó chính là cách để bảo đảm chúng tôi xây dựng được một chính sách tốt, sau đó sẽ đoàn kết để đưa nó về đích".

Như Tâm (Theo AFP, Reuters, The Hill)