Quân ủy Trung ương Trung Quốc có quyền lực thế nào

Quân ủy Trung ương Trung Quốc là cơ quan ra quyết định quân sự cao nhất, giám sát và đưa ra chiến lược phát triển toàn bộ lực lượng vũ trang nước này.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 24/1 thông báo Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và tướng Lưu Chấn Lập, Tham mưu trưởng Bộ tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương, đang bị điều tra vì nghi vấn "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật".

Giới chức Trung Quốc thường dùng cụm từ "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật" khi đề cập những vụ án tham nhũng. Nhật báo Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA Daily) ngày 24/1 đăng bài xã luận chỉ trích tướng Trương và tướng Lưu "phản bội nghiêm trọng lòng tin" của Ban Chấp hành Trung ương đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân ủy Trung ương (CMC).

Hai người cũng bị cáo buộc "chà đạp nghiêm trọng và làm suy yếu hệ thống trách nhiệm cao nhất thuộc về chủ tịch CMC". "Vi phạm của ông Trương Hựu Hiệp và ông Lưu Chấn Lập làm tổn hại hình ảnh, uy tín của lãnh đạo Quân ủy Trung ương, phá hoại nền tảng chính trị - tư tưởng trong toàn quân, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới việc xây dựng lòng trung thành chính trị, môi trường chính trị và năng lực sẵn sàng chiến đấu của quân đội", bài viết có đoạn.

Cuộc điều tra nhắm vào hai tướng hàng đầu của CMC gây chú ý, bởi đây là cơ quan lãnh đạo quân sự cao nhất của đảng Cộng sản Trung Quốc. Cơ quan này phụ trách giám sát, chỉ đạo mọi hoạt động của quân đội và cảnh sát vũ trang Trung Quốc.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thị sát Trung tâm Chỉ huy tác chiến liên hợp của Quân ủy Trung ương Trung Quốc tháng 11/2022. Ảnh: Xinhua

Cơ quan này quyết định chiến lược và phương hướng hành động của mọi thành phần lực lượng vũ trang Trung Quốc, đồng thời quản lý đường hướng phát triển, lực lượng, trang bị, ngân sách và tài sản của họ.

CMC trước đây có 4 bộ phận giám sát 4 cơ quan khác nhau của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), gồm Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Hậu cần và Tổng cục Quân khí, hay thường được gọi là "Tứ Tổng".

Sau khi lên nắm quyền năm 2012, ông Tập Cận Bình tiếp quản vị trí Chủ tịch CMC và quyết tâm thực hiện kế hoạch tái cấu trúc sâu rộng PLA. "Tứ Tổng" bị giải tán hồi năm 2016 và được thay thế bằng 15 "cơ quan quản lý" có quy mô nhỏ hơn, chịu sự lãnh đạo trực tiếp của CMC.

Phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc khi đó là Ngô Khiêm giải thích rằng mô hình "Tứ Tổng" tập trung quá nhiều quyền lực và trên thực tế đã hình thành một tầng lớp chỉ huy, lãnh đạo độc lập, làm thay nhiều chức năng của Quân ủy Trung ương, ảnh hưởng đến khả năng lãnh đạo của Quân ủy.

Với cơ cấu mới, CMC do ông Tập lãnh đạo là cơ quan nắm quyền quản lý, chỉ huy trực tiếp về mọi mặt đối với quân đội Trung Quốc, các đơn vị chủ lực trực tiếp tác chiến mà không phải thông qua quá nhiều khâu trung gian như trước.

Các cơ quan quản lý trực thuộc CMC thực hiện những nhiệm vụ chuyên trách cụ thể hơn, nhưng không có quyền đưa ra quyết định cuối cùng, tất cả đều phải thông qua Chủ tịch Tập. CMC cũng giám sát bộ tư lệnh 5 chiến khu của PLA, 6 quân chủng, cùng một số viện nghiên cứu và học viện trực thuộc.

Cấp cao nhất của CMC là một ủy ban 7 thành viên, gồm chủ tịch CMC, vị trí được coi như tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Hai cấp phó và 4 ủy viên còn lại đều là các tướng lĩnh đang tại ngũ, mỗi người phụ trách một mảng công việc trong các nhiệm vụ của Quân ủy.

Theo Luật Quốc phòng Trung Quốc sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2021, quyền lực của CMC được gia tăng đáng kể, cho phép cơ quan này huy động các nguồn lực quân sự lẫn dân sự trong và ngoài nước để bảo vệ lợi ích quốc gia. Quyền quyết định trong hoạch định chính sách quân sự Trung Quốc được trao cho CMC, vai trò trước đây từng thuộc về Quốc vụ viện.

Nhìn chung, CMC đảm nhiệm nhiều chức năng tương tự Bộ Quốc phòng ở các quốc gia khác. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chủ yếu thực hiện các hoạt động đối ngoại và quan hệ công chúng.

Chủ tịch và các ủy viên CMC được Đại hội đại biểu toàn quốc của đảng Cộng sản Trung Quốc bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm. Tại Đại hội đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 20 hồi tháng 10/2022, ông Tập Cận Bình tiếp tục giữ chức Tổng Bí thư và được tái bổ nhiệm làm Chủ tịch CMC.

Hai cấp phó CMC lần lượt là ông Trương Hựu Hiệp và ông Hà Vệ Đông. 4 ủy viên CMC còn lại là Lý Thượng Phúc, Lưu Chấn Lập, Miêu Hoa và Trương Thăng Dân.

Do đảng Cộng sản Trung Quốc có quyền lãnh đạo tuyệt đối đối với PLA và mọi lực lượng vũ trang khác, nên Chủ tịch CMC chính là lãnh đạo tối cao của quân đội nước này.

Điều này được minh chứng qua câu nói "quyền lực chính trị phát ra từ nòng súng" của ông Mao Trạch Đông. Ông Mao đã nắm chức chủ tịch Quân ủy Trung ương hoặc các chức vụ tiền thân của nó, như chủ tịch Ủy ban Quân sự Cách mạng Trung ương, từ những năm 1930 cho đến khi ông qua đời vào năm 1976.

Tất cả lãnh đạo Trung Quốc kế nhiệm sau này đều tiếp quản chức vụ chủ tịch CMC. Ông Đặng Tiểu Bình không nắm bất kỳ chức vụ nào trong chính phủ, nhưng vẫn được coi là lãnh đạo tối cao của đất nước trong suốt thập niên 1980 với tư cách là chủ tịch CMC. Hiến pháp Trung Quốc năm 1982 trao quyền quyết định quân sự tối thượng cho chủ tịch CMC, và đặt chức vụ này lên cao nhất trong cơ cấu tổ chức của các lực lượng vũ trang.

Tổng Bí thư đảng Cộng sản Trung Quốc không mặc nhiên trở thành chủ tịch CMC. Trên thực tế, ông Hồ Cẩm Đào đã phải chờ hơn hai năm sau khi nhậm chức Chủ tịch, Tổng Bí thư mới tiếp quản vị trí chủ tịch CMC từ người tiền nhiệm Giang Trạch Dân.

Năm 2017, dưới thời ông Tập, đảng Cộng sản Trung Quốc thay đổi điều lệ, quy định "Chủ tịch Quân ủy Trung ương chịu trách nhiệm toàn diện đối với công việc của Ủy ban".

Về lý thuyết, ngoài CMC thuộc đảng Cộng sản Trung Quốc, có một Quân ủy Trung ương khác, do quốc hội Trung Quốc bầu ra để phụ trách toàn bộ lực lượng vũ trang nước này, theo quy định của hiến pháp.

Tuy nhiên, trên thực tế, CMC của nhà nước Trung Quốc và CMC của đảng Cộng sản Trung Quốc "tuy hai mà một", có cùng các thành viên, mỗi người có vai trò và chức danh như nhau ở hai cơ quan.

Cách sắp xếp này nhằm dung hòa nguyên tắc đảng kiểm soát tuyệt đối quân đội với khuôn khổ của một nhà nước hiến định hiện đại.

Ông Trương Hựu Hiệp tuyên thệ nhậm chức Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc tháng 3/2023. Phía sau, từ trái sang phải lần lượt là Trương Thăng Dân, Lưu Chấn Lập, Hà Vệ Đông, Lý Thượng Phúc và Miêu Hoa. Ảnh: Reuters

Trong ba năm qua, 5 trong số 7 thành viên CMC đã bị điều tra vì "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật", cho thấy quyết tâm của ông Tập Cận Bình với nỗ lực trấn áp tham nhũng, chấn chỉnh quân đội. Lần lượt các ông Lý Thượng Phúc, Miêu Hoa, Hà Vệ Đông, Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập lọt vào tầm ngắm của chiến dịch chống tham nhũng.

Điều này khiến CMC chỉ còn hai thành viên là Chủ tịch Tập Cận Bình và ông Trương Thăng Dân, lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật, được đề bạt từ ghế ủy viên lên Phó chủ tịch CMC thay thế ông Hà Vệ Đông hồi tháng 10/2025.

Như Tâm (Theo SCMP, Reuters, AFP)