Những người Ukraine không muốn đổi Donetsk lấy hòa bình

Bốn năm sau xung đột, Donetsk vẫn là nút thắt đàm phán khi nhiều người Ukraine kiên quyết phản đối việc Kiev từ bỏ vùng đất này để đổi lấy lời hứa hòa bình mong manh.

Daria Bondareva, cư dân 28 tuổi ở Donetsk, hào hứng khi nói về tiệm làm đẹp mà cô đã mở cách đây hai năm. Đó là một không gian ấm áp và luôn tấp nập khách hàng.

Cô không muốn bàn giao nó cùng quê hương Donetsk, miền đông Ukraine, cho Nga. Bốn năm kể từ khi xung đột bắt đầu, vùng lãnh thổ này vẫn là điểm nghẽn trong các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian. Kiev được yêu cầu từ bỏ khoảng 20% diện tích còn lại ở Donetsk mà họ đang kiểm soát để đổi lấy lời hứa hòa bình cho đất nước.

"Tôi nghĩ Ukraine sẽ không giờ đồng ý với điều này. Tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra để buộc Ukraine đồng ý từ bỏ chúng tôi", Bondareva nói.

Một cư dân đứng bên cạnh tòa nhà bị không kích ở Kramatorsk, tỉnh Donetsk ngày 8/2. Ảnh: AFP

Các cuộc đàm phán về xung đột Ukraine dường như diễn ra hàng tuần. Các bên đã thu hẹp nhiều điểm bất đồng và hiện tập trung vào hai vấn đề cốt lõi: quyền kiểm soát Donetsk và các đảm bảo an ninh cho Ukraine thời hậu chiến.

Nga hiện kiểm soát 46.570 km2 ở vùng Donbass, gồm hai tỉnh Donetsk và Lugansk. Quân đội Ukraine đã rút hoàn toàn khỏi Lugansk, nhưng vẫn nắm giữ một số thành trì quan trọng ở Donetsk như các thành phố Slovyansk, Kramatorsk, Kostyantynivka, tạo thành một phần quan trọng trong "vành đai pháo đài" ở miền đông chặn đà tiến của Nga.

Những người thúc giục Kiev từ bỏ các thành trì này lập luận rằng Ukraine cuối cùng cũng sẽ để mất Donetsk, do đó nên nhượng lại khu vực để chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 20/2 bác bỏ mọi khả năng rút quân khỏi Donbass như một phần của thỏa thuận hòa bình với Nga.

Trong cuộc phỏng vấn với BBC ngày 23/2, khi được hỏi tại sao Ukraine không thể từ bỏ phần lãnh thổ ít ỏi còn lại ở Donetsk để đổi lấy lệnh ngừng bắn, ông Zelensky cho rằng điều này sẽ gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội Ukraine.

"Tôi không coi đó đơn thuần chỉ là vấn đề lãnh thổ. Tôi thấy đó là hành động phản bội, làm suy yếu vị thế của chúng ta, bỏ rơi hàng trăm nghìn người dân đang sinh sống ở đó", ông nói.

Tổng thống Ukraine khẳng định đất nước của ông sẽ không thua và thậm chí có thể giành chiến thắng trong cuộc xung đột. Ông nhấn mạnh Nga sẽ không dừng lại ở Donbass và sẽ phát động cuộc tấn công mới sau khoảng thời gian tạm dừng.

"Có lẽ việc chúng ta rút khỏi Donetsk sẽ khiến ông ấy hài lòng một thời gian", ông nói, đề cập tới Tổng thống Nga Vladimir Putin. "Ông ấy chắc chắn muốn tiếp tục cuộc chiến sau thời gian hồi phục".

Các vùng lãnh thổ Nga kiểm soát tại Ukraine tính đến tháng 2/2026. Đồ họa: CBC

Ông Zelensky cũng tỏ ra cởi mở với khả năng thỏa hiệp, trong đó có đề xuất về thiết lập khu phi quân sự dọc chiến tuyến ở Donetsk, dù không rõ liệu Moskva có chấp nhận hay không. Các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy khoảng 40% người Ukraine sẵn sàng nhượng lại Donetsk nếu các đồng minh của Kiev đưa ra các biện pháp đảm bảo an ninh đầy đủ.

Nhưng với khoảng 190.000 người đang sống trong khu vực, nhượng lãnh thổ là lựa chọn đau đớn sau nhiều năm chịu đựng chiến tranh. Họ có thể phải rời bỏ quê hương và chuyển đến nơi khác ở Ukraine, hoặc có thể ở lại và sống dưới chính quyền mới của Nga.

Bondareva cho biết cô sẽ ở lại nếu khu vực này được giám sát bởi lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế. Nhưng nếu Nga điều hành một khu phi quân sự ở đó, cô sẽ rời đi.

Sloviansk, thành phố nơi cô sống, vẫn duy trì được sức sống dù chỉ cách tiền tuyến khoảng 19 km. Khu chơi bowling, các lớp học khiêu vũ và pilates vẫn mở cửa. Quán cà phê mọc lên khắp nơi, cũng như cửa hàng bán hoa và bóng bay để binh lính mua tặng vợ hoặc bạn gái đến thăm.

Kiev gọi các thành phố tiền tuyến, gồm Sloviansk, Kramatorsk, Druzhkivka, Kostiantynivka và Dobropillia, cùng với các khu định cư nhỏ hơn là "vành đai pháo đài".

NY Times ngày 18/2 dẫn lời quan chức quân sự và tình báo phương Tây cho hay ông Putin sẵn sàng tiếp tục cuộc chiến thêm hai năm để có thể kiểm soát hoàn toàn vùng Donbass. DeepState, nhóm có liên hệ với quân đội Ukraine chuyên lập bản đồ chiến sự, cũng nhận định quân đội Nga mất khoảng hai năm để kiểm soát vùng lãnh thổ mà Ukraine vẫn nắm giữ ở Donetsk với tốc độ tiến quân hiện tại.

Nga hiện chỉ tiến quân theo từng nhóm nhỏ, vì sợ rằng điều động lực lượng tấn công quy mô lớn sẽ nhanh chóng bị thiết bị bay không người lái (drone) phát hiện và tập kích. Các đơn vị nhỏ này áp dụng chiến thuật "nghìn vết cắt", chủ yếu để thăm dò phòng tuyến Ukraine nhằm tìm ra điểm yếu có thể đột phá.

"Câu hỏi đặt ra là họ có bao nhiêu thời gian? Họ sẵn sàng mất bao nhiêu người nữa?", đại tá Volodymyr Poteshkin, chỉ huy Lữ đoàn 10 của Ukraine, nói.

Khung cảnh hoang tàn của khu dân cư ở Kostiantynivka, thuộc vùng Donetsk, Ukraine ngày 17/12/2025. Ảnh: AFP

Để cản bước tiến của Nga, Ukraine đã bố trí mìn, dây thép gai và chiến hào dọc chiến tuyến có chiều sâu tới 19 km, đồng thời tăng cường triển khai drone để tập kích mục tiêu đối phương.

"Đà tiến quân của Nga không phải là không thể ngăn chặn", trung tá Shamil Krutkov, chỉ huy Lữ đoàn 93, cho biết.

Rafila Mirzayeva, y tá về hưu, nói rằng sau tất cả những gì đã trải qua, người dân Donetsk khó có thể chấp nhận sống dưới sự quản lý của Nga. Bản thân bà vừa thoát chết trong gang tấc trong một vụ không kích tháng trước.

Vụ nổ cũng đã khiến các mảnh vỡ văng vào phòng ngủ của cô cháu gái 17 tuổi mắc chứng tự kỷ. Cô bé không bị thương, nhưng sau đó phải chuyển đến một nơi trú ẩn tạm thời.

"Họ không nên bàn giao chúng tôi như những món đồ. Đó sẽ là sai lầm", bà Mirzayeva nói về ý tưởng nhượng lãnh thổ ở Donetsk.

Olha Chernikova, nhân viên cứu trợ nhân đạo ở Sloviansk, thừa nhận có một số người trong vùng mong Nga chiến thắng. Cô thêm rằng nhiều người chọn ở lại các khu vực do Ukraine kiểm soát tại Donetsk vì họ không còn nơi nào khác để đi. Khoản trợ cấp hàng tháng cho những người sơ tán không đủ để họ thuê một căn hộ.

"Mọi người đều rất mệt mỏi và không thể làm gì khác ngoài việc hy vọng chúng tôi sẽ không bị bàn giao cho Nga", cô nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, WSJ, The New Voice of Ukraine)