Năng lực đáp trả khó bị xóa sổ của Iran

Dù ông Trump tuyên bố đã xóa sổ năng lực quân sự của Iran, nước này vẫn tiếp tục tung ra các đòn tập kích gây thiệt hại ngày càng lớn với Mỹ và đồng minh.

Iran ngày 27/3 phóng 6 tên lửa đạn đạo và 29 máy bay không người lái (UAV) vào căn cứ không quân Prince Sultan ở Arab Saudi, khiến ít nhất 15 binh sĩ bị thương, trong đó có 5 người bị thương nặng, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề. Giới chức Mỹ ban đầu thông báo có ít nhất 10 người bị thương, trong đó có 2 người trong tình trạng nghiêm trọng.

Cuộc tập kích của Iran cũng được cho là làm hư hại nghiêm trọng "máy bay mắt thần" E-3 Sentry cùng nhiều máy bay tiếp dầu của Mỹ ở căn cứ. Đây là một trong 6 máy bay E-3G Sentry được Mỹ triển khai ở căn cứ Prince Sultan. Việc mất một chiếc E-3 Sentry là tổn thất rất lớn, do mẫu máy bay này đóng vai trò quan trọng trong phát hiện các đợt tập kích của đối phương và điều phối hoạt động tác chiến trên nhiều mặt trận.

Đó không phải cuộc tấn công duy nhất của Iran cuối tuần qua. Hai UAV đã nhắm vào cảng Salalah ở Oman, trong khi Sân bay Quốc tế Kuwait cũng bị tập kích. Các công nhân tại một nhà máy sản xuất nhôm ở Abu Dhabi bị thương do tên lửa và UAV.

Ngày 30/3, chính phủ Kuwait thông báo một nhà máy lọc nước biển ở nước này bị "thiệt hại đáng kể" vì trúng đòn tập kích từ Iran, khiến một công nhân quốc tịch Ấn Độ thiệt mạng.

Hình ảnh được cho là chiếc E-3 Mỹ sau đòn tấn công của Iran hôm 26/3. Ảnh: Facebook/ Air Force Amn/Nco/Snco

Các đòn tấn công trả đũa của Iran vẫn liên tục diễn ra, dù Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ gần như đã xóa sổ năng lực quân sự của nước này. Quân đội Mỹ cho biết số lượng các cuộc tấn công do Iran phát động đã giảm khoảng 90% so với những ngày đầu cuộc chiến, trong khi quân đội Israel tuyên bố đã vô hiệu hóa khoảng 70% trong số hàng trăm bệ phóng tên lửa của Iran.

Những đòn đáp trả nhằm vào Israel và các nước vùng Vịnh trong vài ngày qua là dấu hiệu mới nhất cho thấy Iran vẫn có đủ tên lửa và UAV để gây tổn thất, hỗn loạn và khiến đối phương phải trả giá đắt. Điều này cũng phát đi tín hiệu rằng họ vẫn có khả năng chiến đấu mạnh mẽ sau hơn một tháng giao tranh.

Hàng triệu người Israel vẫn phải vội vã chạy vào các hầm trú ẩn suốt ngày đêm để tránh hỏa lực từ Iran. Theo cơ quan cứu hộ quốc gia Israel, 7 người đã bị thương sau các đợt tập kích tên lửa tại miền trung nước này hôm 26/3.

Farzin Nadimi, nhà phân tích an ninh tại Viện Washington chuyên về Iran và vùng Vịnh, nhận xét chiến dịch hiệp đồng của Mỹ và Israel rất hiệu quả trong việc gây tổn thất cho giới lãnh đạo Iran, cũng như làm suy giảm nghiêm trọng năng lực của không quân và hải quân nước này.

"Nhưng tất cả chúng ta đều hiểu rằng thước đo thành công chính của Iran là khả năng tiếp tục phóng tên lửa đạn đạo và UAV vào Israel, căn cứ Mỹ và các nước vùng Vịnh. Chúng ta biết rằng họ vẫn có thể làm được điều đó", Nadimi nói.

Một quan chức Mỹ nhận định Iran rất có thể vẫn sở hữu hàng nghìn UAV Shahed và hàng trăm tên lửa đạn đạo, bất chấp các cuộc tập kích của Mỹ và Israel trong 4 tuần qua. Tuy nhiên, người này cảnh báo không thể biết chắc chắn điều gì, vì thông tin tình báo của Mỹ về năng lực của Iran còn hạn chế.

Các tuyên bố công khai từ quân đội Mỹ cũng được diễn đạt một cách cẩn trọng.

Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), hôm 25/3 cho hay "tỷ lệ phóng tên lửa và UAV của Iran giảm 90%", nhờ vào các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Điều đó không đồng nghĩa với việc khẳng định rằng chiến dịch này đã phá hủy 90% số lượng UAV và tên lửa của Iran, theo giới phân tích.

Kelly A. Grieco, thành viên cấp cao của Trung tâm Stimson ở Washington, cho rằng số lượng cuộc tấn công có thể không quan trọng bằng mức độ hiệu quả. Bà nhận thấy tỷ lệ đánh trúng mục tiêu của Iran đã tăng lên hơn gấp đôi kể từ ngày 10/3.

"Họ đã biết cách thích nghi", bà nói. "Có những dấu hiệu cho thấy đây không phải là một đối thủ đã bại trận, mà là đang thích nghi, học hỏi và gây ra đủ thiệt hại để thực thi chiến lược của họ".

Tên lửa Iran đánh trúng một tòa nhà ở Tel Aviv, Israel ngày 28/2. Ảnh: AP

Bà cho rằng Iran có thể đã bắn ít tên lửa và UAV hơn vì đang thay đổi vị trí của chúng, chứ không phải vì chúng bị phá hủy. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể đã chủ động giảm nhịp độ tấn công để tích hợp các thông tin tình báo, giám sát và trinh sát mới vào từng quyết định lựa chọn mục tiêu.

"Mỹ có thể đang quá chú tâm vào số lượng bom và cường độ tập kích của Iran giảm bao nhiêu. Họ rất thích đưa ra con số 90%. Liệu con số đó có đang che mờ thực tế rằng Iran đã thay đổi cách tiếp cận hay không", bà Grieco đặt câu hỏi.

Trong khi quân đội Israel cho biết lưới phòng không nước này đã đánh chặn được phần lớn tên lửa đạn đạo, Iran đã giáng đòn mang tính biểu tượng vào cuối tuần trước, khi một quả tên lửa xuyên thủng mọi lá chắn, lao xuống thành phố Dimona ở miền nam Israel, khiến hàng chục người bị thương.

Địa điểm trúng tên lửa chỉ cách cơ sở nghiên cứu hạt nhân và lò phản ứng của Israel, một trong những địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt nhất, chưa đầy 16 km.

Iran dường như cũng đã tìm thấy "gót chân Achilles" trong hệ thống phòng thủ của Israel. Họ đã phóng tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm, loại có khả năng phát tán hàng chục quả đạn con trong phạm vi vài km mà Israel gần như không có cách đánh chặn toàn bộ.

Những quả đạn con thường gây ít thiệt hại hơn so với đầu nổ đơn nhất cỡ lớn của tên lửa, mặc dù trong một số trường hợp, chúng đã chứng minh được khả năng sát thương. Ngày 27/3, một người đàn ông ở Tel Aviv đã thiệt mạng do quả đạn con như thế.

Giới chuyên gia cho hay cách tối ưu để vô hiệu hóa những tên lửa này là đánh chặn chúng phía trên bầu khí quyển, nơi mảnh vỡ có thể cháy rụi mà không gây hại cho cơ sở hạ tầng bên dưới. Tên lửa đánh chặn Arrow 3 của Israel hoạt động ở độ cao như vậy, nhưng chúng rất đắt đỏ và Tel Aviv cũng không có nhiều loại đạn này trong biên chế. Các lớp phòng thủ tầng thấp hơn thường không ngăn được tên lửa Iran trước khi chúng giải phóng đạn con.

Khả năng trả đũa của Iran trong cuộc chiến này cho thấy sự phục hồi nhanh chóng của họ sau xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025. Thủ tướng Benjamin Netanyahu khi đó tuyên bố rằng Israel đã đạt được "chiến thắng lịch sử" mang tính "thế hệ". Ông cho biết năng lực sản xuất tên lửa đạn đạo của Iran đã bị "hủy diệt".

Các nhà phân tích nhận định Israel dường như đã đánh giá thấp tốc độ củng cố năng lực tên lửa của Iran. Giống như Israel, Iran không ngồi yên sau cuộc chiến hồi tháng 6/2025 mà đã tận dụng thời gian để chuẩn bị cho xung đột tiếp theo.

"Họ đã có 9 tháng để ngồi lại và lập kế hoạch", Miri Eisin, đại tá Israel về hưu, nói. Bà thêm rằng năng lực của Iran đã và đang bị "suy giảm" và "bào mòn", nhưng đó là kết quả tối đa có thể đạt được trong vài tuần giao tranh.

Hệ thống phòng không Israel được kích hoạt để chặn tên lửa từ Iran ngày 3/3. Ảnh: Reuters

Chuyên gia Nadimi từ Viện Washington nhận xét dù Mỹ và Israel liên tục bắn phá các căn cứ tên lửa, khu vực tập kết, cùng một số nhà máy và kho bãi của Iran, IRGC vẫn có thể phóng số lượng đáng kể tên lửa với ước tính 20-30 quả một ngày.

Farzan Sabet, nhà phân tích về Iran và các hệ thống vũ khí tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Geneva ở Thụy Sĩ, đồng tình rằng dù Iran phóng ít tên lửa hơn, chúng có tỷ lệ xuyên thủng hệ thống phòng không cao hơn so với giai đoạn đầu cuộc chiến.

Các mục tiêu bị Iran đe dọa cũng đáng chú ý hơn, như căn cứ không quân xa xôi Diego Garcia ở Ấn Độ Dương hoặc cuộc tấn công vào Dimona.

"Một khi cảm giác bất an đã hình thành, bạn không cần phải phóng hàng nghìn hay hàng trăm tên lửa mỗi ngày. Bạn có thể duy trì điều đó chỉ với vài chục lần xuyên thủng thành công", Sabet nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, AP, Anadolu Agency)