Loài chim cực hiếm 'mất tích' hơn thập kỷ bất ngờ tái xuất ở Ba Bể

Sau hơn 10 năm gần như vắng bóng trong các ghi nhận thực địa đáng tin cậy, vạc hoa - một trong những loài chim nước huyền bí và ít thông tin bậc nhất Việt Nam - vừa được phát hiện trở lại tại Vườn quốc gia Ba Bể.

Vạc hoa xuất hiện trở lại ở Ba Bể

Nhóm khảo sát gồm các nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Bảo, Uông Sỹ Hưng, Trần Triết, đến từ Công ty TNHH Dịch vụ nghiên cứu và Du lịch Hoang Dã (WILDTOUR), Tổ chức Con người - Tài nguyên và Bảo tồn (PRCF), Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), cùng sự hỗ trợ của ông Ma Viết Hải - cán bộ Phòng Khoa học và Bảo tồn, Vườn quốc gia Ba Bể.

Đợt khảo sát được triển khai từ ngày 31-3 đến 6-4, tập trung tại các tuyến suối, cửa suối đổ vào hồ, các khoảnh rừng kín và những khu vực từng có thông tin về loài tại Ba Bể và Xuân Lạc.

Mục tiêu không chỉ nhằm xác nhận lại sự hiện diện của vạc hoa mà còn thu thập dữ liệu về nơi làm tổ, sinh cảnh, các mối đe dọa và khả năng huy động cộng đồng địa phương tham gia bảo vệ loài.

Ý nghĩa của phát hiện này càng rõ nét khi đặt trong bối cảnh lịch sử nghiên cứu. Công bố của John D. Pilgrim và cộng sự trên tạp chí Forktail cho thấy tại Ba Bể, loài này từng được ghi nhận vào năm 2008; đến tháng 4-2009, các nhà nghiên cứu tiếp tục phát hiện tổ trong vùng lõi và chụp được một cá thể trưởng thành cùng hai chim non mới rời tổ.

Các tư liệu sau đó cũng cho thấy Ba Bể từng là nơi cư trú đặc biệt quan trọng của vạc hoa. Báo cáo chuyến đi của WILDTOUR năm 2011 ghi nhận một tổ đang hoạt động, quan sát được hai cá thể trưởng thành cạnh tổ và nhiều cá thể rời nơi ngủ vào lúc chạng vạng. 

Điều này cho thấy Ba Bể từng là một trong số rất ít địa điểm tại Việt Nam mà loài chim này được ghi nhận lặp lại qua nhiều năm.

Mở ra cơ hội mới phát triển du lịch cộng đồng

Việc loài chim cực hiếm này được phát hiện trở lại ngay trong những ngày đầu khảo sát là tín hiệu tích cực cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại địa phương. Điều đó cho thấy hệ sinh thái suối rừng đá vôi ở Ba Bể vẫn duy trì được những điều kiện sinh cảnh quan trọng để vạc hoa tồn tại.

Tuy nhiên các sức ép như săn bắt, xáo trộn sinh cảnh ven suối, khai thác thủy sản, ô nhiễm nguồn nước và suy giảm chất lượng rừng vẫn là những nguy cơ hiện hữu, cần được kiểm soát chặt chẽ.

Trao đổi về kết quả bước đầu, ông Phạm Văn Nam - Phó giám đốc Vườn quốc gia Ba Bể - cho biết đơn vị rất vui mừng khi ghi nhận sự xuất hiện trở lại của loài vạc hoa. Theo ông, đây là cơ sở quan trọng để Vườn quốc gia Ba Bể phối hợp với WILDTOUR, PRCF và Trường đại học Khoa học tự nhiên xây dựng kế hoạch quản lý, bảo tồn loài một cách bài bản và lâu dài.

Ở góc độ rộng hơn, việc tái phát hiện vạc hoa không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn. Với một loài chim mang giá trị biểu tượng, cực hiếm và gắn liền với hệ sinh thái suối rừng nguyên sinh, Ba Bể có thêm cơ sở để định vị là điểm đến thiên nhiên chất lượng, nơi sinh kế địa phương gắn với việc gìn giữ các giá trị đa dạng sinh học.

Nhóm khảo sát cũng bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn cho công tác bảo tồn, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương nhằm bảo vệ lâu dài sinh cảnh sống của loài vạc hoa.