Đô thị hóa làm động vật ‘bạo’ hơn và ngày càng giống nhau

Ở New Delhi (Ấn Độ), khỉ có thể ngang nhiên giật đồ ăn khỏi tay người. Tại New York City (Mỹ), sóc cũng không ngại làm điều tương tự. Còn ở Sydney (Úc), loài chim mòng biển nổi tiếng với biệt danh "gà thùng rác" vì thói quen bới rác tìm thức ăn.

Những hành vi "trơ tráo" này vốn hiếm thấy trong tự nhiên, nhưng lại trở nên phổ biến ở các thành phố trên khắp thế giới.

Nghiên cứu cho thấy động vật sống trong môi trường đô thị đang dần hình thành những bộ hành vi tương đồng, bất kể chúng thuộc loài nào hay sống ở châu lục nào. Hiện tượng này được gọi là "behavioral homogenization".

Đồng thời, khi thích nghi với thành phố, nhiều loài cũng dần mất đi những đặc điểm cần thiết để sinh tồn trong tự nhiên hoang dã.

Dù khác biệt về văn hóa hay địa lý, các đô thị trên thế giới lại có nhiều điểm giống nhau: nhiệt độ cao hơn vùng nông thôn, ô nhiễm ánh sáng, tiếng ồn dày đặc và đặc biệt là sự hiện diện liên tục của con người.

Chính con người trở thành nguồn thức ăn ổn định. Khi không bị đe dọa, động vật dần mất đi nỗi sợ và học cách tiếp cận con người để kiếm ăn.

Không chỉ vậy, đô thị còn tác động đến tiến hóa. Những cá thể dạn dĩ, linh hoạt và thông minh có nhiều cơ hội sống sót hơn, từ đó truyền lại đặc điểm này cho thế hệ sau.

Ở thành phố, tiếng ồn giao thông khiến nhiều loài chim phải điều chỉnh giọng hót: chúng hót to hơn, sớm hơn hoặc ở tần số cao hơn để không bị "chìm" trong âm thanh nền.

Các loài động vật cũng học hỏi lẫn nhau. Ví dụ, vẹt mào ở Sydney biết mở nắp thùng rác, trong khi gấu mèo ở Toronto liên tục "đấu trí" với con người để tìm cách tiếp cận nguồn thức ăn.

Môi trường đô thị cũng thay đổi nơi ở và cách di chuyển: tòa nhà, cầu cống trở thành nơi trú ẩn mới, thay thế hang động hay tổ tự nhiên.

Hệ quả dẫn đến việc mất đa dạng hành vi và rủi ro gia tăng.

Việc các loài trở nên giống nhau về hành vi không chỉ là thay đổi nhỏ, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy.

Trước hết, sự suy giảm đa dạng hành vi thường đi kèm với giảm đa dạng di truyền, khiến loài khó thích nghi với biến đổi môi trường trong tương lai.

Bên cạnh đó, khi động vật trở nên "liều lĩnh" hơn, xung đột với con người cũng gia tăng: tai nạn giao thông, động vật tấn công, thiệt hại tài sản hay nguy cơ lây bệnh từ động vật sang người.

Việc mất đi những hành vi đặc trưng còn khiến nỗ lực bảo tồn gặp khó khăn. Những kỹ năng như tìm kiếm thức ăn tự nhiên, di cư hay giao tiếp đặc thù có thể bị mai một.

Một ví dụ là loài chim regent honeyeater tại Úc. Khi số lượng giảm mạnh, chúng mất dần khả năng học hót đúng "ngôn ngữ", khiến việc tìm bạn tình và sinh sản trở nên khó khăn hơn.

Hiện tượng behavioral homogenization đang khiến động vật ở các thành phố lớn trên khắp thế giới ngày càng giống nhau, bất chấp sự khác biệt về môi trường và lịch sử tiến hóa.

Điều này cho thấy đô thị hóa không chỉ thay đổi cảnh quan mà còn âm thầm tái định hình thế giới tự nhiên. Hiểu rõ quá trình này là chìa khóa để bảo tồn đa dạng sinh học và xây dựng các thành phố hài hòa hơn với thiên nhiên.