Đề xuất giới hạn tuổi làm dậy sóng chính trường Mỹ

Chính trường Mỹ dấy lên tranh luận khi cựu chánh văn phòng Nhà Trắng đề xuất áp trần tuổi 75 với tổng thống, nghị sĩ và thẩm phán ở nước này.

Làm việc vượt xa độ tuổi nghỉ hưu là một trong số ít vấn đề nhận được đồng thuận lưỡng đảng ở Washington. Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ bước sang tuổi 80 trong năm nay, còn ông Joe Biden rời nhiệm sở ở tuổi 82, cả hai đều phá kỷ lục về tuổi tại vị kể từ thời Ronald Reagan.

Trong quốc hội Mỹ, thượng nghị sĩ Cộng hòa Chuck Grassley đã 92 tuổi, trong khi hạ nghị sĩ Maxine Waters, đảng Dân chủ, 87 tuổi. Việc các nghị sĩ qua đời khi đương chức cũng không hiếm, riêng năm 2025 đã có ba trường hợp, đều 70 tuổi hoặc hơn.

Rahm Emanuel, chánh văn phòng Nhà Trắng dưới thời Barack Obama, gần đây kêu gọi áp dụng tuổi nghỉ hưu bắt buộc 75 đối với tổng thống, thành viên nội các, nghị sĩ và thẩm phán liên bang. Emanuel cho rằng quy định này cũng áp dụng với chính ông, nếu sau này trở lại đảm nhiệm một vị trí quan trọng ở Washington.

"Washington cần một cuộc đại tu quyền lực", ông Emanuel, 66 tuổi, đang cân nhắc khả năng tranh cử tổng thống năm 2028, nói.

Cựu chánh văn phòng Nhà Trắng Rahm Emanuel tại Washington tháng 7/2025. Ảnh: AFP

Cử tri Mỹ những năm gần đây ngày càng chú ý đến vấn đề độ tuổi và nhiệm kỳ, khi những ứng viên để họ lựa chọn đều đã lớn tuổi. Kết quả thăm dò do YouGov công bố tháng 1 cho thấy 73% người Mỹ trưởng thành cho rằng nên có giới hạn tuổi với vị trí tổng thống, 69% nói cần có phương án tương tự cho Thượng viện và Hạ viện.

Những dấu hiệu suy giảm liên quan tuổi cao của ông Biden trong năm 2024 đã gây cho đảng Dân chủ nhiều tổn hại. Sức khỏe của Tổng thống Trump, 79 tuổi, gần đây gây chú ý khi xuất hiện những vết bầm tím trên tay và phải làm xét nghiệm hình ảnh. Ông đôi khi nhắm mắt tại các sự kiện, khiến một số người cho rằng ông đang ngủ gật.

Nhà Trắng giải thích các vết bầm là do ông Trump phải bắt tay thường xuyên, việc sử dụng aspirin thường xuyên để bảo vệ tim mạch cũng có thể dẫn đến dễ bị bầm tím. Tổng thống Trump phủ nhận thông tin ông ngủ gật trong các cuộc họp, khẳng định ông chỉ thư giãn. Ông nhiều lần tuyên bố có sức khỏe hoàn hảo.

Gần nửa trong số 9 thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ, vị trí có nhiệm kỳ trọn đời, đã ngoài 70 tuổi. Tuổi trung bình của các thẩm phán liên bang ở nước này năm 2024 là 67,7, theo kết quả một khảo sát.

Quốc hội Mỹ cũng đang già hóa một cách rõ rệt. Dữ liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội cho thấy độ tuổi trung bình của Hạ viện tăng từ 50,7 lên 57,9 trong giai đoạn 1987-2025, còn tại Thượng viện tăng từ 54,4 lên 63,9 tuổi. Hạ viện có 45 thành viên trên 75 tuổi, con số này ở Thượng viện là 17 người.

NBC News hồi tháng 1 mô tả Mỹ đang có quốc hội cao tuổi thứ ba trong lịch sử, với độ tuổi trung bình 58,9 vào thời điểm bắt đầu nhiệm kỳ tháng 1/2025. Trong khi đó, độ tuổi trung vị của dân số Mỹ là 39,1.

"Đây là viện dưỡng lão tuyệt vời nhất thế giới", Judd Gregg, thành viên đảng Cộng hòa, ví von. Ông từng là hạ nghị sĩ, giữ chức thống đốc bang New Hampshire, thượng nghị sĩ trước khi nghỉ hưu năm 2011 ở tuổi 64. "Bạn có thể đến đó và làm những việc rất thú vị, thay vì chơi bài hay đánh golf".

Nick Tomboulides, giám đốc điều hành tổ chức phi đảng phái US Term Limits ủng hộ sửa đổi hiến pháp nhằm giới hạn nhiệm kỳ nghị sĩ, nhận định vấn đề cốt lõi không nằm ở tuổi tác, mà là lợi thế của người đương nhiệm trong hệ thống chính trị Mỹ.

"Khi có thể tái tranh cử trong thời gian dài mà hầu như không gặp đối thủ đáng gờm, nhiều chính trị gia không có động lực rời bỏ quyền lực, ngay cả khi năng lực và mức độ đóng góp đã suy giảm", ông Tomboulides nói.

Emanuel cho biết đề xuất của ông không chỉ về tuổi tác, mà còn là một phần của gói cải tổ bao quát hơn mà Washington đang rất cần. Theo ông, việc buộc các quan chức rời vị trí trong ba nhánh hành pháp, tư pháp và lập pháp ở tuổi 75 sẽ mang lại cho Washington một khởi đầu mới, nhưng thừa nhận không có lý do khoa học hay y học cụ thể cho việc chọn mốc tuổi này.

"Bạn có thể đi giảng dạy và đóng góp cho nước Mỹ theo nhiều cách khác, thay vì tại vị đến tận 93 tuổi", Emanuel nói. "Nếu đến 75 tuổi mà chưa để lại dấu ấn, bạn cũng sẽ không làm được điều đó ở tuổi 78".

Đề xuất của Emanuel gợi lại một ý tưởng trọng tâm trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 của cựu thống đốc bang Nam Carolina Nikki Haley. Bà kêu gọi áp dụng giới hạn nhiệm kỳ đối với nghị sĩ và "kiểm tra năng lực nhận thức bắt buộc" với các chính trị gia trên 75 tuổi.

Bà Haley gọi gợi ý của Emanuel là "có còn hơn không", nhưng cho rằng gần như chắc chắn nó sẽ không bao giờ được quốc hội thông qua. Theo bà, chính phủ Mỹ đang lệch nhịp so với khu vực tư nhân, khi giới doanh nghiệp áp dụng giới hạn tuổi 72 hoặc 75 với thành viên hội đồng quản trị nhằm làm mới đội ngũ lãnh đạo.

"Dù quá trình lão hóa khác nhau ở mỗi người, đến một thời điểm nhất định thì mọi thứ không còn vận hành nhanh như trước, bạn cũng không còn sắc bén và thiếu năng lượng", bà tiếp tục.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Chuck Grassley tại Washington tháng 7/2024. Ông Grassley hiện 92 tuổi, là nghị sĩ lớn tuổi nhất tại quốc hội Mỹ. Ảnh: AFP

Các nghị sĩ lớn tuổi lập luận thâm niên và kinh nghiệm giúp họ hiểu rõ cách vận hành của hệ thống và mang lại lợi ích thiết thực cho cử tri. Đây cũng là yếu tố giúp họ vẫn thu hút được sự ủng hộ khi tái tranh cử.

Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ Jim Risch đang tái tranh cử vào tháng 11 và nếu đắc cử, ông sẽ kết thúc nhiệm kỳ 6 năm ở tuổi 89. Risch cho biết ông cho biết vẫn yêu thích công việc và muốn tham gia tranh luận về các vấn đề nóng trên thế giới.

"Bạn phải thực sự yêu thích công việc này, có đủ thời gian cho gia đình và sức khỏe. Nếu bạn khỏe mạnh và đang làm điều mình muốn, thì tại sao lại không tiếp tục?", ông Risch đặt câu hỏi.

Ông Gregg cũng phản đối việc tùy tiện áp một độ tuổi phải từ chức.

"Cần rất nhiều thời gian mới hiểu được cách vận hành của chính phủ liên bang", cựu thượng nghị sĩ nói. "Chừng nào chưa nắm bắt được guồng máy, anh chưa thể được coi là tiếng nói có trọng lượng. Bản thân tôi phải mất ít nhất 10 năm mới am hiểu tường tận về vấn đề ngân sách".

Như Tâm (Theo WSJ, NBC News, Reuters)