Cuộc đấu khẩu gây sóng gió trong quan hệ Mỹ - Ba Lan

Tham vọng Nobel Hòa bình của ông Trump đã châm ngòi cho cuộc khẩu chiến căng thẳng giữa các quan chức Mỹ với Ba Lan, dù hai nước là đồng minh NATO.

Quan hệ giữa Mỹ và Ba Lan, một trong những đồng minh NATO quan trọng của Washington, trở nên căng thẳng trong tuần qua, sau những bình luận của Chủ tịch Hạ viện Ba Lan Wlodzimierz Czarzasty về tham vọng đoạt Nobel Hòa bình của Tổng thống Donald Trump.

Đầu tuần trước, ông Czarzasty nói Tổng thống Trump "không xứng đáng" với giải thưởng Nobel Hòa bình mà ông công khai theo đuổi. Ông nói thêm ông chủ Nhà Trắng đã thiếu tôn trọng Ba Lan với tư cách đồng minh khi hồi tháng 12/2025 tuyên bố rằng các nước NATO không đóng góp nhiều cho cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan.

Theo ông Czarzasty, ông Trump còn gây "mất ổn định" các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Đại sứ Mỹ tại Ba Lan Thomas Rose lập tức đáp trả trên mạng xã hội X, viết rằng đại sứ quán sẽ cắt quan hệ với ông Czarzasty và cáo buộc quan chức Ba Lan đưa ra những "lời lăng mạ trắng trợn và vô cớ" nhắm vào ông Trump.

Ông Rose cũng cho rằng những bình luận này khiến Chủ tịch Hạ viện Ba Lan trở thành "trở ngại nghiêm trọng" đối với mối quan hệ vốn "rất tốt đẹp" giữa Mỹ và chính phủ của Thủ tướng Donald Tusk.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Donald Tusk, khi đó làm Chủ tịch Hội đồng châu Âu, tại Brussels, Bỉ hồi tháng 5/2017. Ảnh: Reuters

"Chúng tôi sẽ không cho phép bất kỳ ai làm tổn hại quan hệ Mỹ - Ba Lan, cũng như không chấp nhận việc xúc phạm Tổng thống Trump, người đã làm rất nhiều điều cho đất nước và người dân Ba Lan", ông Rose viết.

Phát biểu đó đã châm ngòi cho làn sóng phản ứng dữ dội tại Ba Lan. Thủ tướng Tusk, người đứng đầu chính phủ liên minh trung tả, đáp lại trên X: "Thưa ngài đại sứ Rose, các đồng minh nên tôn trọng nhau, chứ không phải lên lớp nhau. Ít nhất, ở Ba Lan, chúng tôi hiểu tinh thần đối tác là như vậy".

Đại sứ Mỹ cũng phản hồi chỉ trích của ông Tusk, cho rằng Thủ tướng Ba Lan lẽ ra nên gửi thông điệp này tới ông Czarzasty, thành viên đảng Cánh tả Mới trong liên minh cầm quyền.

Ba Lan từ lâu xem mình là một trong những đồng minh kiên định nhất của Mỹ. Những năm gần đây, Warsaw tăng chi tiêu quân sự theo yêu cầu của ông Trump đối với NATO và trở thành một trong những nước mua vũ khí Mỹ nhiều nhất trên thế giới. Ba Lan cũng sở hữu một trong những lực lượng quân đội lớn nhất trong liên minh.

Tuy nhiên, những tranh cãi nảy sinh tuần trước đã đẩy Ba Lan vào danh sách ngày càng dài các nước khiến chính quyền Mỹ phật ý. Ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn được nhận giải Nobel Hòa bình. Đầu năm nay, Tổng thống Mỹ chỉ trích Na Uy sau khi Ủy ban Nobel, có trụ sở tại nước này, trao giải cho thủ lĩnh đối lập Venezuela.

Giới phân tích cho rằng cuộc khẩu chiến khó có khả năng dẫn đến đổ vỡ hoàn toàn quan hệ giữa Mỹ và Ba Lan. Tuy nhiên, nó cho thấy vấn đề cá nhân của ông Trump và thái độ ngày càng gay gắt của ông với các đối tác NATO đã ảnh hưởng thế nào đến mối quan hệ giữa Mỹ và những đồng minh thân cận hàng đầu tại châu Âu.

Các cuộc thăm dò dư luận chỉ ra chỉ khoảng hơn 30% người Ba Lan ủng hộ nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, bày tỏ lo ngại về cam kết an ninh lâu dài của Washington. Nhiều người ở Warsaw vốn xem những cam kết này là trụ cột trong quan hệ với Mỹ, theo WSJ. Mức độ thiện cảm của dân Ba Lan với Mỹ cũng đã giảm từ 70-80% xuống còn khoảng 49%.

Một khảo sát gần đây cho thấy 72% người Ba Lan đánh giá các chính sách của chính quyền ông Trump là tiêu cực, chỉ 28% có đánh giá tích cực, theo Politico.

Sau khi một sinh viên luật Ba Lan chỉ trích đại sứ Rose, khẳng định Ba Lan tôn trọng chủ quyền của mình và yêu cầu ông "hãy về nước", nhà ngoại giao Mỹ đã đăng bài trên tài khoản X rằng "vậy chúng tôi có nên mang toàn bộ binh sĩ và trang thiết bị của mình đi không?". Tuy nhiên, bài đăng của ông Rose sau đó đã bị xóa.

Nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon sau đó viết trên X: "Đã đến lúc cần một đại sứ mới". Ông Rose chưa bình luận về tuyên bố này.

Vị trí Ba Lan. Đồ họa: CBC

Nghị sĩ cánh hữu Ba Lan Roman Giertych cho biết ông không cùng quan điểm chính trị với ông Czarzasty, nhưng vẫn bày tỏ ủng hộ Chủ tịch Hạ viện.

"Thời mà các đại sứ có thể ra lệnh cho người Ba Lan về việc ai được giữ chức vụ gì đã qua và sẽ không bao giờ quay lại", ông viết trên X. "Chúng tôi muốn có quan hệ tốt với Mỹ, nhưng đại diện của các bạn sẽ không thể chọn lãnh đạo Cộng hòa Ba Lan thay cho chúng tôi".

Marcin Duma, người sáng lập hãng thăm dò IBRiS tại Warsaw, cho rằng rủi ro hiện nay là ngày càng nhiều người Ba Lan sẽ đặt câu hỏi về vai trò "đối tác cấp trên" của Mỹ trong quan hệ song phương.

"Nếu các vị đặt câu hỏi về chủ quyền của Đan Mạch với Greenland, đặt ảnh của Tổng thống Nga Vladimir Putin trong Nhà Trắng, điều đó không phát đi tín hiệu rằng các đảm bảo an ninh của Mỹ là vững bền", Duma nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, Politico)