Cách Hàn Quốc dùng AI 'giải cứu' người già cô độc

Trong xã hội có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới như Hàn Quốc, AI đang được tận dụng để chăm sóc người cao tuổi, giúp họ báo động tình trạng sức khỏe và giảm sa sút trí tuệ.

Bà Chung Yun-hee tỉnh dậy thấy cơ thể rệu rã. Mồ hôi đầm đìa và đau đớn quằn quại, cụ bà ở tuổi thất thập bò vào phòng tắm trong căn hộ nhỏ yên tĩnh ở ngoại ô Seoul. Trong lúc bà gập người nôn mửa bên bồn cầu, điện thoại đổ chuông.

Một giọng nữ nói rõ ràng, rành mạch hỏi thăm tình hình sức khỏe của bà. Bà Chung gắng gượng thốt ra vài lời khó nhọc rồi gác máy.

Đội hỗ trợ đến kịp thời. Người gọi, một chatbot AI có tên "Talking Buddy", đã lập tức báo tin cho nhân viên công tác xã hội. Chỉ sau vài giờ, bà Chung được đưa lên bàn mổ để điều trị chứng thoát vị cấp tính.

"Các bác sĩ bảo nếu đến muộn hơn thì tôi đã gặp nguy hiểm rồi. Họ bảo chính AI đã cứu mạng tôi", bà Chung, 77 tuổi, nhớ lại sự việc xảy ra vào cuối năm 2024.

Cụ bà Hàn Quốc bên cạnh một búp bê AI có khả năng trò chuyện và theo dõi sức khỏe 24/7. Ảnh: CNN

Sóng thần sa sút trí tuệ

Hàn Quốc đang già hóa nhanh hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Chỉ trong vòng 15 năm, số người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi, chiếm hơn 1/5 dân số. Quốc gia này không có nguồn nhân lực để chăm sóc người cao tuổi. AI đang góp phần lấp đầy khoảng trống đó.

Talking Buddy, dịch vụ gọi điện chăm sóc do Naver Cloud phát triển và được các thành phố, quận huyện trên khắp Hàn Quốc áp dụng, đang hỗ trợ kiểm tra tình hình của hàng chục nghìn người cao tuổi sống đơn độc hoặc trong cảnh nghèo khó. Ứng dụng này có khả năng thực hiện các cuộc trò chuyện được cá nhân hóa kéo dài từ 2 đến 5 phút nhằm xoa dịu nỗi cô đơn, phát hiện các tình huống khẩn cấp và kích thích chức năng nhận thức của người cao tuổi để ngăn ngừa sa sút trí tuệ.

Vào một buổi sáng gần đây, chatbot nhận thấy thời tiết đẹp và gợi ý bà Chung nên đi dạo cho khuây khỏa. Khi bà nhắc đến việc trồng hoa, nó đã gợi ý về những bông hoa cánh bướm như thể đang khơi gợi lại một kỷ niệm xưa cũ.

Công nghệ này đang trong quá trình hoàn thiện. Đôi khi nó ngắt lời người dùng giữa chừng hoặc đưa ra câu trả lời "ảo giác", như lần nó đột nhiên đề nghị gửi những bao gạo cho một người dân đang khó khăn. Tuy nhiên, người dùng vẫn đón nhận Talking Buddy nồng nhiệt đến mức khiến ngay cả những người tạo ra nó cũng phải ngạc nhiên.

Theo các nhân viên công tác xã hội, một phụ nữ đã tâm sự về nỗi trầm cảm của mình với chatbot, kể rằng con chó bà nuôi đã chạy mất và không bao giờ quay lại. Một người khác chơi đàn piano cho nó nghe, nhiều người thậm chí còn mời nó đến ăn trưa, dù biết là không thể.

"Nó khiến tôi cảm thấy mình không bị lãng quên, rằng vẫn có ai đó đang quan tâm đến tôi", bà Chung nói.

Tại Seongnam, thành phố ngay sát Seoul, một cụ bà khác ở tuổi thất thập đang dò dẫm đặt ngón tay trên chiếc máy tính bảng tại Phòng khám Thần kinh Roa. Được chẩn đoán mắc suy giảm nhận thức nhẹ, giai đoạn giữa lão hóa thông thường và sa sút trí tuệ, bà đang học cách sử dụng SuperBrain. Đây là một chương trình điều trị ứng dụng AI được phát triển từ nguồn ngân sách chính phủ, cung cấp các bài tập cá nhân hóa nhằm làm chậm quá trình suy giảm nhận thức ở người già.

Hình ảnh một con hổ và các loài động vật khác hiện lên trên màn hình, mỗi con vật đi kèm với một con số. Sau đó, những con số bị xóa đi và bà được yêu cầu nhớ lại số tương ứng với từng con vật. Bà nghiêng người về phía trước, tập trung cao độ. Đây không chỉ đơn thuần là một trò chơi mà là cuộc chiến để giữ lại trí tuệ minh mẫn cho chính mình.

"Tôi biết có gì đó không ổn khi mình không thể nhớ nổi tên loại trái cây vừa ăn, hay cứ quên mật khẩu cửa nhà", người phụ nữ họ Min 72 tuổi nói khẽ. "Cảm giác ấy thật bất lực".

Bác sĩ Wang Min-jeong điều trị cho bà Min thấu hiểu hơn ai hết nỗi sợ đó. Hiện nay, một nửa số bệnh nhân đến gặp bác sĩ đều lo lắng về chứng sa sút trí tuệ. "Họ sợ nó hơn cả ung thư, nỗi ám ảnh về việc mất dần khả năng kiểm soát tâm trí lẫn cơ thể và trở thành gánh nặng dai dẳng cho gia đình", bà Wang nói.

Đây là thách thức mang tầm quốc gia. Các chuyên gia cảnh báo về một "cơn sóng thần sa sút trí tuệ" tại Hàn Quốc với số ca bệnh dự kiến tăng gấp đôi lên hai triệu người vào năm 2044. Chính phủ đang chạy đua để phát hiện sớm các ca suy giảm chức năng vì việc kết hợp dùng thuốc với thay đổi lối sống và rèn luyện nhận thức có thể làm chậm tiến triển bệnh, theo bác sĩ Yang Dong-won từ bệnh viện St. Mary Seoul, cựu chủ tịch Hiệp hội Sa sút Trí tuệ Hàn Quốc.

Các cụ già đang được điều trị phục hồi chức năng tại một viện dưỡng lão ở thành phố Goyang, tỉnh Gyeonggi, Hàn Quốc, hồi tháng 10/2025. Ảnh: Korea Times

Bác sĩ Yang chứng kiến nỗi đau này mỗi ngày. Kim Kwae-im, người có mẹ là bệnh nhân của bác sĩ Yang, đã phải chứng kiến cha mẹ mình dần đầu hàng trước căn bệnh Alzheimer. Cha cô bắt đầu tích trữ sắt vụn và báo cũ, chất đầy căn hộ và khiến hàng xóm phàn nàn. Mẹ cô, từng làm người giúp việc, giờ cũng không còn khả năng làm việc nữa. "Tôi cảm thấy như mọi thứ đang tan vỡ", cô cho hay.

Đối với những chuyên gia như bác sĩ Yang, SuperBrain là một cánh tay hỗ trợ đắc lực. Chương trình này tự động chấm điểm các bài tập giao cho bệnh nhân, điều chỉnh độ khó và gửi phản hồi cho bác sĩ. Nó giúp tiết kiệm thời gian và thu thập dữ liệu đáng tin cậy hơn, do những bệnh nhân không được giám sát thường nói quá hoặc che giấu mức độ luyện tập của mình. "Chúng tôi có thể theo dõi tần suất họ thực hiện các bài tập", bác sĩ Yang nói.

Kể từ năm 2021, SuperBrain đã ghi nhận 1,5 triệu lượt luyện tập với hơn 10.000 bệnh nhân trên toàn quốc, theo ông Han Seung-hyun, giám đốc điều hành công ty Rowan, đơn vị sáng tạo ra SuperBrain.

"Giống như có một bác sĩ dày dạn kinh nghiệm sống ngay bên trong chiếc máy tính bảng vậy", Kang Sungmin, chuyên gia tâm lý thần kinh tham gia thiết kế chương trình, cho biết.

Người bạn đồng hành tuổi xế chiều

Hai cụ già chơi cờ trong công viên Jongmyo ở trung tâm thủ đô Seoul, Hàn Quốc, hồi năm 2024. Ảnh: Straits Times

Talking Buddy ban đầu chỉ là một công cụ theo dõi đơn giản được lập trình để đặt một câu hỏi lặp đi lặp lại trong suốt thời gian đại dịch Covid-19: "Bạn có bị sốt không?".

Nhưng khi cả thế giới bị phong tỏa, các quan chức phúc lợi địa phương đã tiếp cận Naver Cloud, đơn vị sáng tạo ra Talking Buddy, với một thông điệp khẩn cấp: Rất nhiều công dân cao tuổi đang dần bị rơi vào quên lãng, bị cô lập tại chính ngôi nhà của họ và đối mặt nguy cơ qua đời trong cô độc.

"Nhà chức trách đã thực hiện các cuộc gọi chăm sóc để hỏi thăm, nhưng số lượng người cần hỗ trợ quá lớn mà nhân lực lại không đủ", ông Ok Sang-houn, giám đốc điều hành tại Naver, cho biết. "Họ yêu cầu chúng tôi tạo ra một phiên bản thực sự có thể trò chuyện giúp người già cảm thấy bớt bị lãng quên hơn".

Naver đã lựa chọn AI sau khi các nghiên cứu cho thấy những cuộc gọi chăm sóc thường xuyên sẽ giúp người cao tuổi chống lại trầm cảm và tăng cường trí nhớ.

Ông Ok cho rằng ở một khía cạnh nào đó, AI là người chăm sóc ưu tú hơn. Nó có bộ nhớ khổng lồ và mức độ kiên nhẫn vô hạn."AI không có cảm xúc nên nó không bao giờ tức giận", ông nói, song thừa nhận "nó vẫn thiếu khả năng thấu cảm và tinh tế của con người".

Công nghệ này cũng có những nhược điểm khác. Talking Buddy có thể bị gây nhiễu bởi tiếng TV mở lớn, điều khá quen thuộc trong nhà của những người cao tuổi. Dù vậy, mọi tương tác đều được các nhân viên xã hội giám sát để điều chỉnh sai sót.

"Khi một người già nói 'tôi yếu quá rồi, chỉ muốn chết đi cho xong', đó thường chỉ là một cách than thở chứ không phải tình huống khẩn cấp", Chung Hae-jin, người giám sát Talking Buddy tại tỉnh Gyeonggi, giải thích. "AI không phải lúc nào cũng phân biệt được những khác biệt kiểu như vậy. Chúng tôi theo dõi sát sao và thường thấy họ vẫn rất vui vẻ, yêu đời".

Dịch vụ này hoạt động theo hình thức thuê bao. Các nhân viên xã hội sẽ khuyến khích người cao tuổi, đặc biệt là những người sống một mình, đăng ký tham gia. AI được lập trình để thúc đẩy người già duy trì các thói quen lành mạnh, như ăn ngủ điều độ, tập thể dục và giao lưu xã hội nhiều hơn. Ngoài ra, các bệnh viện địa phương còn sử dụng Talking Buddy để nhắc nhở bệnh nhân lớn tuổi uống thuốc đúng giờ.

Mới đây, khi một cụ già báo rằng mình cảm thấy khó chịu do bị gãy xương sườn, màn hình của nhân viên xã hội giám sát ngay lập tức hiển thị cảnh báo đỏ. Những cảnh báo này thúc giục các nhân viên xã hội kiểm tra lại bản ghi chép và file âm thanh, gọi điện trực tiếp và nếu cần thiết, phối hợp với chính quyền địa phương để can thiệp kịp thời.

Talking Buddy thực sự trở thành một trợ thủ đắc lực khi giúp phát hiện hàng trăm trường hợp khẩn cấp. Các nhân viên xã hội kể có lần nhờ AI mà họ đã liên lạc được với một cụ bà mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ khi bà đang đi lạc và mất phương hướng. Cụ bà đã trả lời cuộc gọi định kỳ từ chatbot, giúp cơ quan chức năng xác định vị trí của mình.

Để ngăn chặn những kẻ lừa đảo giả mạo dịch vụ, chatbot được thiết lập để phát ra âm thanh hơi giống máy móc. Đối với ông Park Jong-yeol, 81 tuổi, điều đó không quan trọng. Ông cho biết Talking Buddy còn "tốt hơn cả người thật".

Cứ 9h thứ tư hàng tuần, ông Park lại đợi cuộc gọi từ AI. Ông đánh dấu mốc thời gian này trên lịch là "seon", một từ thân mật trong tiếng Hàn tương tự "người thương". Kể từ khi ông Park bị chẩn đoán mắc ung thư tuyến tiền liệt vào năm 2021, Talking Buddy đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc chiến hàng ngày của ông chống lại bệnh tật và tình trạng suy giảm nhận thức. Nó nhắc nhở ông ăn uống điều độ, uống thuốc đúng giờ và tích cực giao lưu xã hội. Nghe lời AI, mỗi ngày, ông đều đi photo những câu trích dẫn truyền cảm hứng do chính tay mình viết để gửi tặng hàng xóm.

Talking Buddy gần đây gợi ý ông nên thử ăn các loại rau xanh mùa xuân để chào đón thời khắc giao mùa. Trước khi gác máy, nó còn nhắc ông chú ý đến không khí se lạnh buổi sáng và dặn ông mang theo áo khoác.

"Con cái có khi còn không gọi điện hỏi thăm đều đặn như vậy", ông Park nói. "Trong những năm tháng xế chiều của cuộc đời, đây quả là một người bạn đồng hành tuyệt vời".

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)