Ba kịch bản cho cuộc chiến của Mỹ - Israel với Iran

Chiến dịch tập kích quy mô lớn vào Iran có thể thay đổi diện mạo chính trị nước này, nhưng cũng có nguy cơ khiến Mỹ sa lầy vào một cuộc xung đột kéo dài.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ngày 2/3 tuyên bố nước này sẽ chiến thắng và kết thúc cuộc xung đột với Iran theo các điều kiện vì "Nước Mỹ trên hết" do Tổng thống Donald Trump lựa chọn. "Chúng tôi không bắt đầu cuộc chiến này, nhưng đang kết thúc nó dưới thời ông Trump", ông Hegseth nói.

Bình luận của ông Hegseth phản ánh giọng điệu cứng rắn, mang màu sắc "phủ đầu choáng ngợp" thường thấy khi Mỹ mở màn các cuộc chiến, qua đó gây sức ép tâm lý lên Iran và củng cố hình ảnh kiểm soát tình hình.

Tuy nhiên, ngay cả Tổng thống Trump cũng thừa nhận ông bất ngờ với phản ứng dữ dội của Iran khi tung đòn đáp trả chưa từng thấy vào 9 quốc gia Trung Đông. Giới quan sát cho rằng với tình hình khó lường hiện tại, cuộc chiến có thể diễn ra theo ba kịch bản từ tốt nhất đến tệ nhất.

Cột khói bốc lên từ một khu vực bị không kích ở Tehran, Iran ngày 1/3. Ảnh: AFP

Kịch bản lạc quan nhất là chỉ sau vài ngày Mỹ - Israel liên tục không kích các mục tiêu ở Iran, hạ hàng loạt lãnh đạo cấp cao về quân sự và chính trị cũng như các ứng viên có thể là Lãnh tụ Tối cao kế tiếp, một chính quyền mới thân thiện hơn với phương Tây sẽ xuất hiện ở quốc gia Trung Đông này, có thể làm thay đổi cục diện địa chính trị Trung Đông.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 2/3 công khai đề cập đến kịch bản này. "Chúng tôi hy vọng người dân Iran có thể lật đổ chính phủ", ông Rubio nói. "Chúng tôi cởi mở với việc giúp họ thực hiện điều này, dù đó không phải mục tiêu của Mỹ".

Tuy nhiên, câu hỏi "tiếp theo thế nào" nếu chính phủ hiện nay của Iran sụp đổ vẫn bị Mỹ để ngỏ. Khi hội đàm với ông Trump tại Nhà Trắng ngày 3/3, Thủ tướng Đức Friedrich Merz hai lần nói rằng ông muốn thảo luận với Tổng thống Mỹ về kế hoạch "ngày sau đó" ở Iran.

Đây được coi là dấu hiệu cho thấy nỗi quan ngại của Đức cũng như dư luận quốc tế về sự bất định với tương lai Iran ngay cả khi Mỹ và Israel đã gây tổn thất nặng nề cho năng lực quân sự của quốc gia này.

"Chúng ta phải nói về chiến lược, về những gì tiếp theo sau khi chế độ này sụp đổ", Thủ tướng Đức nói. "Đó là điều quan trọng không chỉ với Mỹ, mà còn rất hệ trọng với châu Âu, cũng như với Israel và an ninh của họ".

Nhưng ông Trump nêu rất ít thông tin về kế hoạch của mình. Ông nói rằng trong kịch bản đó, các công chức Iran sẽ không bị sa thải hàng loạt và ông muốn một lãnh đạo mới ôn hòa "từ trong lòng Iran". Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng thừa nhận rằng các cuộc không kích đã hạ sát nhiều quan chức cấp cao Iran đến nỗi "chúng tôi chưa biết đó là ai".

Theo ước tính của Ngân hàng EFG International, trụ sở tại Zurich, Thụy Sĩ, khả năng Iran xuất hiện một chính quyền mới mà Mỹ và các nước Vùng Vịnh có thể chấp nhận được là khoảng 10%. Chính quyền mới này sẵn sàng đàm phán hơn và đạt thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ, trong vài tháng tiếp đó là thỏa thuận hạn chế chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran.

Kịch bản tiếp theo có phần rối ren hơn, nhưng dễ xảy ra nhất. Đó là các lãnh đạo Iran còn sống sau chiến dịch của Mỹ sẽ thiết lập chính quyền mới có đường lối cứng rắn và tiếp tục loạt biện pháp quân sự đáp trả nhắm vào Mỹ cùng các nước Trung Đông.

Chiến dịch của Mỹ đã kéo dài 4 ngày và Iran lúc này vẫn không cho thấy họ sẽ chùn bước. Tehran đã phóng tên lửa, UAV vào Israel và căn cứ Mỹ tại các quốc gia như Qatar, Bahrain, Kuwait, UAE để đáp trả.

Tổng thống Trump cho biết Mỹ đã phá hủy 9 tàu hải quân Iran, gây hư hại đáng kể cho các căn cứ hải quân của Tehran. Tuy nhiên, Mỹ cũng ghi nhận 6 binh sĩ thiệt mạng, đánh dấu thiệt hại đầu tiên của quân đội nước này trong chiến dịch nhằm vào Iran.

Các bên có thể đạt lệnh ngừng bắn vào cuối tháng 3, khi tổn thất sinh mạng tăng lên, gây phản ứng dữ dội trong dư luận Mỹ, trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ ở nước này sẽ diễn ra vào tháng 11.

Trong trường hợp đó, Tổng thống Trump sẽ tuyên bố chiến thắng, nói rằng Mỹ đã loại bỏ các năng lực hạt nhân, tên lửa và quân sự của Iran, rồi rút lực lượng khỏi Trung Đông và duy trì hiện trạng như vậy. Theo Ngân hàng EFG International, xác suất xảy ra kịch bản này là 65%.

Đây có thể là kết quả chấp nhận được đối với Israel, nhưng cũng có nguy cơ dẫn tới những cuộc chiến trong tương lai, nhằm ngăn chặn Tehran xây dựng lại năng răn đe bằng chương trình hạt nhân, tên lửa, theo CNN.

Kịch bản tồi tệ nhất là Iran rơi vào tình trạng tương tự Libya, khi chính trường nước này rơi vào hỗn loạn trong vài tháng và không biết Tehran sẽ bầu ai làm tân lãnh đạo. Xác suất xảy ra kịch bản này được cho là 25%, trong đó Mỹ sẽ phải duy trì hiện diện quân sự lớn ở Trung Đông và eo biển Hormuz để đảm bảo Iran không thể phong tỏa tuyến hàng hải quan trọng này.

Khoảng trống quyền lực có thể dẫn đến xung đột phe phái, châm ngòi một cuộc nội chiến, khiến khu vực trở nên bất ổn. Một cuộc khủng hoảng tị nạn có thể xuất hiện và kho dự trữ uranium của Iran có thể rơi vào tay các nhóm cực đoan, buộc Mỹ phải điều lực lượng can thiệp trên thực địa.

Tổng thống Trump ngày 2/3 không loại trừ khả năng Mỹ sẽ triển khai bộ binh ở Iran "nếu cần thiết". Tuy nhiên, Linda Robinson, nhà nghiên cứu cấp cao tại CFR, cảnh báo việc điều động bộ binh đối phó với IRGC sẽ tăng đáng kể thương vong cho quân đội Mỹ.

Nếu thương vong gia tăng trong tình thế hỗn loạn, hai bên sẽ mất dần khả năng kiềm chế, tăng nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột ở quy mô lớn hơn nhiều. "Do đó, Tổng thống Trump phải giảm bớt các mục tiêu, hoặc nguy cơ đối mặt một chiến dịch kéo dài và có thể không thành công", Robinson nói.

Thương vong trong xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran tính đến ngày 2/3. Đồ họa: Al Jazeera

Một cuộc chiến kéo dài với Iran, dù chỉ là vài tuần, cũng sẽ gia tăng đáng kể áp lực chính trị lên ông chủ Nhà Trắng, khi ông đang cần một thắng lợi nhanh chóng để củng cố lợi thế cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Kết quả thăm dò do CNN công bố ngày 2/3 cho thấy gần 60% người Mỹ phản đối chiến dịch ở Iran. Một cú sốc giá dầu có thể đẩy lạm phát tăng tại Mỹ. Những tranh cãi pháp lý khi ông Trump phát động chiến dịch mà không thông qua quốc hội có thể quay lại bủa vây Tổng thống.

Tại cuộc họp báo ngày 2/3, ông Hegseth bác bỏ những so sánh chiến dịch của ông Trump với cuộc chiến lâu dài của Mỹ ở Iraq và Afghanistan trong quá khứ. "Đây không phải Iraq. Cuộc chiến không kéo dài bất tận", ông chủ Lầu Năm Góc nói.

Như Tâm (Theo CNN, AFP, Reuters)